ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਆਕਾਸ਼ੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਇਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦਾਰਾਵਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਚੌਂਤੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਯਮੁਖੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਦੈਵੀ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਮਿਸ਼ਰਕੇਸ਼ੀ, ਸ਼ਾਚੀ, ਪਰਣਿਨੀ, ਵਾਪ੍ਯਲੰਬੁਸ਼ਾ, ਮਾਰੀਚੀ, ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ, ਵਿਦ੍ਯੁਦਵਰਣਾ, ਅਤੇ ਤਿਲੋत्तਮਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦ੍ਰਿਕਾ, ਲਕਸ਼ਣਾ, ਦੇਵੀ, ਰੰਭਾ, ਮਨੋਰਮਾ, ਸੁਵਰਾ, ਸੁਬਾਹੁ, ਪੂਰਨਿਤਾ, ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੁੰਡਰੀਕਾ, ਸੁਗੰਧਾ, ਸੁਦੰਤਾ, ਸੁਰਸਾ, ਹੇਮਾਸਰਾ, ਸੁਤੀ, ਸੁਵ੍ਰਿਤਤਾ ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਭੁਜਾ, ਹੰਸਪਾਦਾ, ਅਤੇ ਲੋਕਿਕੀ ਵੀ ਅਪਸਰਾ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ, ਜੋ ਕਿ ਮুনি ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਥੇ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਰ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਯਸ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਗਾਂਧਰਵੀ, ਫਿਰ ਵਿਦ੍ਯਾਵਤੀ, ਚਾਰੁਮੁਖੀ, ਸੁਮੁਖੀ ਅਤੇ ਵਰਾਨਨਾ। ਸੁਯਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਨ—ਉਹ ਯਕਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਕੰਬਲਾ, ਹਰਿਕੇਸ਼, ਕਪਿਲ, ਕਾਂਚਨ ਅਤੇ ਮੇਘਮਾਲੀ। ਸੁਯਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਪਸਰਾ ਹਨ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋਹੇਈ, ਫਿਰ ਭਰਤਾ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਂਗੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਜੋ ਸੋੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅਤੁਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਚਾਰ ਹੋਰ ਯਕਸ਼ ਗਰੁੱਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ: ਲੋਹੇਯ, ਭਰਤેય, ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਂਗੇਯ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲੇਯ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਅਸੁਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਦੁਨੀਆਂ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਿਖਣ ਅਤੇ ਅਦਿੱਖ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਫਿਰ, ਵਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗੰਧਰਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ, ਚਿਤ੍ਰਵਰਮਨ, ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੁ ਅਤੇ ਸੋਮਦੱਤ; ਇਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਵੀ ਸੀ: ਅਗਨਿਕਾ, ਕੰਬਲਾ ਅਤੇ ਵਸੁਮਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਅਤੁਲ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਗੰਧਰਵ ਗਰੁੱਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ: ਆਗਨੇਯ, ਕੰਬਲੇਯ ਅਤੇ ਵਸੁਮਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਰੁੱਪਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ, ਭਰ ਗਏ ਹਨ। ਉਸੇ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਦ੍ਵਾਨ, ਸੋਹਣੇ, ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮ, ਕਪਿਲ, ਸੁਲੋਮ, ਮਾਗਧ, ਚੰਦ੍ਰਕੇਤੁ (ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲਾ), ਅਤੇ ਗੋਦਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਿਨਨਰਾਂ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਵਿਦ੍ਵਾਨ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਤਪਸੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਗਰੁੱਪ ਵੀ ਹਨ: ਸ਼ਿਵਾ ਅਤੇ ਸੁਮਨਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੈਵਿਆਂ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੌਮਨਸ ਗਰੁੱਪ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਗਰੁੱਪ ਹਨ। ਉਸੇ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਘੋੜੇ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਕਿਨਨਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਸਮੁਦ੍ਰ, ਸੇਨਾ, ਕਾਲਿੰਦ, ਮਹਾਨੇਤਰ (ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ), ਸੁਵਰਣਘੋਸ਼, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਮਹਾਘੋਸ਼। ਇਹ ਘੋੜੇ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਨਨਰ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਕਿਨਨਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ: ਹਰਿਸੇਨਾ, ਸੁਸ਼ੇਨਾ, ਵਾਰੀਸ਼ੇਨਾ, ਰੁਦ੍ਰਦੱਤ, ਇੰਦਰਦੱਤ, ਚੰਦਰਦ੍ਰੁਮ ਅਤੇ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮ। ਬਿੰਦੁ, ਬਿੰਦੁਸਾਰ, ਚੰਦ੍ਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਨਨਰ, ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੋਹਣੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸੈਂਕੜੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਕਿਨਨਰ ਗਰੁੱਪ ਹਨ। ਯਕਸ਼, ਯਕਸ਼ੋਪਸ਼ਾਂਤ, ਸੋਹਣੀ ਲੋਹੇਯਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀ ਸੁਰਵਿੰਦਾ, ਇਹ ਸਭ ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਉਪਾਇਆਕੇਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਇਕ ਹੋਰ ਗਰੁੱਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕਰਾਲਕ ਨੇ ਰੱਖੇ। ਇਹ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਵੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣੋ; ਜਿਹੜੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਇਲਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਨਾਰਾਇਣ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਵਿਰਜਾ, ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਅਤੇ ਚਾਰ-ਮੁਖਾ ਸਵੈਯੰਭੂ, ਇਹ ਸਭ ਇਥੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਉਤਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇਥੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।