ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ। ਧਰਮਰਾਜ ਯਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਉਪਦਾਨਵੀ ਸੀ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਸੀ। ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੇ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਪੁਲੋਮਾ ਅਤੇ ਕਾਲਿਕਾ, ਜਨਮ ਲਿਆ। ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਭਾ ਤੋਂ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸ਼ਚੀ ਤੋਂ ਜਯੰਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਪੁਰੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਪਦਾਨਵੀ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮੰਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਪੁਲੋਮਾ ਅਤੇ ਕਾਲਿਕਾ, ਦੋਵੇਂ ਮਾਰੀਚ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾਨਵ ਜਨਮ ਲਏ, ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਜੋ ਹਿਰਣਯਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਪੌਲੋਮ ਅਤੇ ਕਾਲਕੇ ਦਾਨਵ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਅਟਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਸਵਯਸਾਚੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਸਨ—ਮਾਯਾਵੀ, ਦੁੰਦੁਭਿ, ਵ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼। ਬਾਲਿਕ, ਵਜ੍ਰਕਰਨ ਅਤੇ ਧੀ ਮੰਦੋਦਰੀ ਵੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਹੀ ਸਨ। ਇਥੇ ਤੱਕ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ। ਦਨਾਯੁਸ਼ਾ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਅਰੂਰੁ, ਬਾਲੀ, ਜੰਭ, ਵਿਰਕ੍ਸ਼ ਤੇ ਵਿ਷। ਅਰੂਰੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤਨਯਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਧੁੰਧੁ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਤਤੰਕ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਕੁਵਲਾਸ਼ਵ ਨੇ ਮਾਰਿਆ। ਬਾਲੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਕੁੰਭਿਲਾ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਵਰਮਨ, ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਰਣ ਸੀ। ਵਿਰਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਕਾਲਕ ਤੇ ਵਰਾ ਸਨ; ਵਿ਷ ਨੇ, ਜੋ ਕਠੋਰ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ: ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਹਾ, ਯਜ੍ਞਹਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੁਹਾ। ਦਨਾਯੁਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਜਨਮ: ਉਹ ਧੋਰਾ ਦੀ ਸਾਹ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਜੋ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸਨ; ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ, ਕੋਮਲ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਵਾਹਿਆ ਨੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ, ਜੋ ਸਭ ਵਧੀਆ ਗਾਇਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ: ਸਤ੍ਤਵਨਾ, ਸਤ੍ਵਾਤ੍ਮਕ, ਕਲਾਪ, ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ (ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ), ਸੁਪਾਂਡੁ, ਪਨਾ ਅਤੇ ਤਰਣਯ। ਸੁਚੰਦ੍ਰਾ ਤੇ ਦਸ਼ਮਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗੰਧਰਵ ਹਨ। ਹੁਣ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਊਰਨਾਯੁ ਤੇ ਅਨਘਾ ਹਨ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਪੁਲੋਮਾ, ਸੂਰ੍ਯਵਰਚਾ, ਯੁਗਪਤ, ਰਣਪਤ, ਕਾਲੀ, ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭ੍ਰਮਿਸ਼ਿਰਾ ਤੇਰਵਾਂ, ਪਰਜਨ੍ਯ ਚੌਦਵਾਂ, ਕਲੀ ਪੰਦਰਵਾਂ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਸੋਲਵਾਂ ਗੰਧਰਵ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੰਧਰਵ ਮੁਨੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਦਿਵ੍ਯ ਗੰਧਰਵ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਂਤੀ ਹਸਿਨੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦਾਰਾਵਤੀ ਦੀਆਂ, ਪ੍ਰਿਯਮੁਖੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਰੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਰਕੇਸ਼ੀ, ਸ਼ਾਚੀ, ਪਰਨਿਨੀ, ਵਾਪ੍ਯਲੰਬੁਸ਼ਾ, ਮਾਰੀਚੀ, ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ, ਵਿਦ੍ਯੁਦਵਰਣਾ ਅਤੇ ਤਿਲੋੱਤਮਾ ਹਨ। ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਕਾ, ਲਕ੍ਸ਼ਣਾ, ਦੇਵੀ, ਰੰਭਾ, ਮਨੋਰਮਾ, ਸੁਵਰਾ, ਸੁਬਾਹੁ, ਪੂਰਨਿਤਾ ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤਾ ਹਨ। ਪੁੰਡਰੀਕਾ, ਸੁਗੰਧਾ, ਸੁਦੰਤਾ, ਸੁਰਸਾ, ਹੇਮਾਸਰਾ, ਸੁਤੀ, ਸੁਵ੍ਰਿਤਾ ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸੁਭੁਜਾ, ਹੰਸਪਾਦਾ ਅਤੇ ਲੋਕਿਕੀ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਮੁਨੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ। ਹੁਣ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਯਸ਼ਾ, ਫਿਰ ਗੰਧਰਵੀ, ਵਿਦ੍ਯਾਵਤੀ, ਚਾਰੁਮੁਖੀ, ਸੁਮੁਖੀ ਤੇ ਵਰਨਨਾ ਹਨ। ਸੁਯਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵੀਰ ਸਨ, ਯਕ੍ਸ਼ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ: ਕੰਬਲ, ਹਰਿਕੇਸ਼, ਕਪਿਲ, ਕਾਂਚਨ ਅਤੇ ਮੇਘਮਾਲੀ। ਸੁਯਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਵੀ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋਹੇਈ, ਫਿਰ ਭਰਤਾ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਂਗੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਜੋ ਸੋਭਾ ਵਿੱਚ ਅਦੁੱਤੀਅ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਚਾਰ ਹੋਰ ਯਕ੍ਸ਼ ਗੋਤਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ: ਲੋਹੇਯ, ਭਰਤੇਯ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਂਗੇਯ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲੇਯ। ਇਹ ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਜੱਥੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਸੁਰਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਯਕ੍ਸ਼ ਗੋਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਕਈ ਦਿੱਖਣਯੋਗ ਤੇ ਅਣਦਿੱਖੇ। ਫਿਰ ਗੰਧਰਵ, ਜੋ ਵਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਾਲੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਅਗੇਵਾਨ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ: ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ; ਚਿਤ੍ਰਵਰਮਨ; ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੁ, ਭਾਗਵਾਨ; ਸੋਮਦੱਤ, ਪ੍ਰਚੰਡ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਵੀ ਸੀ: ਅਗਨਿਕਾ, ਕੰਬਲਾ ਅਤੇ ਵਸੁਮਤੀ, ਜੋ ਸੋਭਾ ਤੇ ਉਰਜਾ ਵਿੱਚ ਅਦੁੱਤੀਅ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਇਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੀਂ, ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਗੰਧਰਵ ਜੱਥੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ—ਆਗਨੇਯ, ਕੰਬਲੇਯ ਅਤੇ ਵਸੁਮਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੋਤਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ ਸੰਸਾਰ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਇਹ ਵਰਨਨ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।