ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਦਾਨਵ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਬੇਹੱਦ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸਨ, ਪਰ ਨ ਤਾਂ ਉਹ ਯਗ੍ਯ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਨ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਾਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਿਮੂੜ੍ਹਾ, ਸ਼ੰਕੁਵਰਣ, ਸ਼ੰਕੁਨਿਰਾਮਯ, ਸ਼ੰਕੁਕਰਨ, ਮਹਾਵਿਸ਼ਵ, ਗਵੇਸ਼ਠੀ ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜਾਮੁਖ, ਮਾਨਯੋਗ ਸ਼ਿਲਾ, ਵਾਮਨਸ, ਮਰੀਚਿਰਕ੍ਸ਼ਕ, ਮਹਾਗਾਰਗਯ ਅਤੇ ਅੰਗੀਰਾਵ੍ਰਿਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭਯ, ਸੁਕੇਤੁ, ਸੁਵੀਰਯ, ਸੁਹ੍ਰਦ, ਇੰਦਰਜਿਤ, ਵਿਸ਼ਵਜਿਤ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਵਿਮਰਦਨ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਇਕਚਕ੍ਰ, ਸੁਬਾਹੁ, ਮਹਾਨ ਤਾਰਕ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਪੁਲੋਮਾ, ਪ੍ਰਵੀਣ ਅਤੇ ਮਹਾਸ਼ਿਰਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਵਰਭਾਨੁ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ, ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਮੁੰਡਕ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ, ਸੂਰਯ, ਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ—ਜੋ ਦੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਕ੍ਸ਼ਮ, ਨਿਚੰਦਰ, ਊਰਨਨਾਭ, ਮਹਾਗਿਰੀ, ਅਸੀਲੋਮਾ, ਸੁਕੇਸ਼, ਸਦਾ ਅਤੇ ਦਸ ਬਾਲਕ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਨ। ਗਗਨਮੂੜ੍ਹਾ, ਕੁੰਭਨਾਭ, ਮਹੋਦਰ, ਪ੍ਰਮੋਦਾਹ, ਕੁਪਥ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੁਰ, ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼, ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਸੁਪਥ, ਅਜ, ਹਿਰਣਮਯ, ਸ਼ਤਮਾਯੁ ਅਤੇ ਸ਼ੰਬਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸ਼ਰਭ, ਸ਼ਲਭ, ਸੂਰਯ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਪਰ ਹੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਾਨੁ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੁੱਤਰ ਗਿਣਾਏ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ—ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤੇ ਆਦਿ—ਅਣਗਿਣਤ ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਣ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੈਤਯ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਵਰਭਾਨੁ ਨੂੰ ਦੈਤਯ, ਅਤੇ ਅਨੁਭਾਨੁ ਨੂੰ ਦਾਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕਾਕ੍ਸ਼, ਰਿਸ਼ਭ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਨਰਕ, ਇੰਦਰਬਾਧਨ, ਕੇਸ਼ੀ, ਮੇਰੁ, ਸ਼ੰਭੁ ਅਤੇ ਧੇਨੁਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਗਵੇਸ਼ਠੀ, ਗਵਾਕ੍ਸ਼, ਮਹਾਨ ਤਾਲਕੇਤੁ—ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦਾਨੁ ਦੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਯਾਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਣ ਸਨ। ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਵੈਰਤਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਿੰਹਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਦਾਂ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, "ਸੈੰਹਿਕੇਯ" ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਗਾਲ ਮਹਾਨ, ਨਿਆਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ੍ਬ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਲੋਮ, ਸ਼ੁਚੀ, ਵਾਤਾਪੀ, ਸਿਤਾਂਸ਼ੁਕ, ਹਰ, ਕਲਪ, ਕਾਲਨਾਭ, ਭੌਮ ਅਤੇ ਨਰਕ ਵੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਹੂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਿੰਹਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਡਰਾਉਣੇ ਸਨ। ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਸਨ, ਉਹ ਸੈੰਹਿਕੇਯਾਂ ਦੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਫੌਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਗਵ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸਵਰਭਾਨੁ ਦੀ ਧੀ ਪ੍ਰਭਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੁਲੋਮਾ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਚੀ ਸੀ। ਉਪਦਾਨਵੀ ਯਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ; ਪੁਲੋਮਾ ਅਤੇ ਕਾਲਿਕਾ ਦੋਵੇਂ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਨ। ਪ੍ਰਭਾ ਤੋਂ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਚੀ ਤੋਂ ਜਯੰਤ; ਫਿਰ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਪੁਰੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਪਦਾਨਵੀ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮੰਤ ਨੂੰ। ਪੁਲੋਮਾ ਅਤੇ ਕਾਲਿਕਾ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਮਾਰੀਚ ਦੀ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾਨਵ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਜੋ ਹਿਰਣਯਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਪੌਲੋਮ ਅਤੇ ਕਾਲਕੇਯ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਦਾਨਵ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਅਜੇਯ ਰਹੇ, ਪਰ ਸਵਯਸਾਚੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਨ: ਮਾਇਆਵੀ, ਦੁੰਦੁਭੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼। ਬਾਲਿਕਾ, ਵਜ੍ਰਕਰਨ ਅਤੇ ਧੀ ਮੰਦੋਦਰੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਾਨਾਯੁਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਅਰੂਰੁ, ਬਾਲੀ, ਜੰਭ, ਵਿਰਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼। ਅਰੂਰੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤਨਯਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਧੁੰਧੁ ਸੀ—ਇਹ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਅਸੁਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਤਤੰਗ ਦੇ ਆਖਣ 'ਤੇ ਕੁਵਲਾਸ਼ਵ ਨੇ ਮਾਰਿਆ। ਬਾਲੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ ਸਨ: ਕੁੰਭਿਲਾ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਵਰਮਨ; ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਰਣ ਸੀ। ਵਿਰਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਕਾਲਕ ਅਤੇ ਵਰ; ਵਿਸ਼, ਜੋ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਹਾ, ਯਜ੍ਞਹਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੁਹਾ। ਦਾਨਾਯੁਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ: ਉਹ ਧੋਰਾ ਦੀ ਸਾਹ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜਦ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਤੀ, ਜੋ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਸਨ; ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਗਿਆਨੀ, ਮ੍ਰਿਦੁ, ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਸੁਕ੍ਸ਼ਮ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ; ਪ੍ਰਵਾਹਯ ਨੇ ਯਗ੍ਯ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ, ਜੋ ਸਭ ਉੱਤਮ ਗਾਇਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਤਵਨਾ, ਸਤ੍ਵਾਤ੍ਮਕ, ਮਹਾਨ ਕਲਾਪ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ ਅਤੇ ਸੁਪਾਂਡੁ—ਇਹ ਸੱਤ ਹਨ। ਪਨਾ, ਤਰਣਯ, ਸੁਚੰਦਰ ਅਤੇ ਦਸ਼ਮ—ਇਹ ਸਭ ਦਿਵ੍ਯ ਗੰਧਰਵ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ, ਜੋ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਚਿਤ੍ਰਸੇਨਾ, ਉਗ੍ਰਸੇਨਾ, ਊਰਨਾਯੁ ਅਤੇ ਅਨਘ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ, ਪੁਲੋਮਾ, ਸੂਰ੍ਯਵਰਚਾ, ਯੁਗਪਤ, ਰਿਣਪਤ, ਕਾਲੀ, ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਭ੍ਰਮਿਸ਼ਿਰਾ ਤੇਰਵਾਂ, ਪਰਜਨਯ ਚੌਦਵਾਂ, ਕਲੀ ਪੰਦਰਵਾਂ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਸੋਲਵਾਂ ਗੰਧਰਵ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਮੁਨੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਦਿਵ੍ਯ ਗੰਧਰਵ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।