ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਗਲਾਂ ਵਿਆਸ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਾਰੁਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਰੁਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣ—ਈਦ੍ਰਿਕ, ਪੁਰੁਸ਼, ਅਨਿਆਦ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ, ਚੇਤਸ, ਸਮਿਤਾ, ਸਮਿਤਦ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਮਾਰੁਤ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਦ ਦਿਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਜੋ ਵਾਯੂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਣ।" ਇੰਦਰ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ, ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਮਾਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਲਕੁਲ ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਦਿਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹਨ, ਦੇਵੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯੱਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਮਾਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ, ਅਮਰ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਤਪਸੀ ਹਨ, ਜਾਣੋ। ਇਹ ਨਿਰਣੇ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਾਂ-ਪੁੱਤਰ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂ ਹਨ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇੰਦਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਜੇ ਕੋਈ ਭੀ ਮਨੁੱਖ ਮਾਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਕਾਲ ਪਿਆਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਦਾਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਦਾਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸੌ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਤਾਕਤ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਦਾਨਵ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸਨ, ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਉਹ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤਿ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਦ੍ਵਿਮੂੜ੍ਹਾ, ਸ਼ੰਕੁਵਰਨ, ਸ਼ੰਕੁਨਿਰਾਮਯ, ਸ਼ੰਕੁਕਰਨ, ਮਹਾਵਿਸ਼ਵ, ਗਵੇ਷ਠੀ ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭਿ। ਅਜਾਮੁਖ, ਪੁਜਨੀਯ ਸ਼ਿਲਾ, ਵਾਮਨਸ, ਮਰੀਚਿਰਕਸ਼ਕ, ਮਹਾਗਾਰਗਯ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਾਵ੍ਰਿਤ ਵੀ ਹਨ। ਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭਯ, ਸੁਕੇਤੁ, ਸੁਵੀਰਯ, ਸੁਹ੍ਰਦ, ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ, ਵਿਸ਼ਵਜਿਤ, ਅਸੁਰ, ਅਤੇ ਵਿਮਰਦਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਏਕਚਕ੍ਰ, ਸੁਬਾਹੁ, ਤਾਰਕ ਮਹਾਬਲੀ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਪੁਲੋਮਾ, ਪ੍ਰਵੀਣ ਅਤੇ ਮਹਾਸ਼ਿਰਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸਵਰਭਾਨੁ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਨ, ਮੁੰਡਕ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਕ੍ਸ਼ਮ, ਨਿਚੰਦਰ, ਊਰਣਨਾਭ, ਮਹਾਗਿਰੀ, ਅਸੀਲੋਮਾ, ਸੁਕੇਸ਼, ਸਦਾ ਅਤੇ ਦਸ ਬਾਲਕ ਨਾਮ ਦੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਹਨ। ਗਗਨਮੂੜ੍ਹਾ, ਕੁੰਭਨਾਭ, ਮਹੋਦਰ, ਪ੍ਰਮੋਦਾਹ, ਕੁਪਥ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅਸੁਰ, ਵਿਰੂਪਾਖ੍ਸ਼, ਸੁਪਥ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਅਜਾ, ਹਿਰਣਮਯ, ਸ਼ਤਮਾਯੁ ਅਤੇ ਸ਼ੰਬਰ ਵੀ ਹਨ। ਸ਼ਰਭ, ਸ਼ਲਭ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਪਰ ਹੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਾਨੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤ੍ਰ ਆਦਿ, ਅਣਗਿਣਤ ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਨ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੁਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ। ਸਵਰਭਾਨੁ ਨੂੰ ਦੈਤਿਆ ਅਤੇ ਅਨੁਭਾਨੁ ਨੂੰ ਦਾਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕਾਖ੍ਸ਼, ਋ਸ਼ਭ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਨਰਕ, ਇੰਦਰਬਾਧਨ, ਕੇਸ਼ੀ, ਮੇਰੂ, ਸ਼ੰਭੁ ਅਤੇ ਧੇਨੁਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਗਵੇ਷ਠੀ, ਗਵਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਤਾਲਕੇਤੁ ਮਹਾਬਲੀ—ਇਹ ਦਾਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਣ ਸਨ। ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਵੈਰਤਾ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਹਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਿਆਨਕ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਸੈੰਹਿਕੇਯਾ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਤਗਾਲ ਮਹਾਬਲੀ, ਨਿਆਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮਬਾ ਆਦਿ ਹਨ। ਅਨੁਲੋਮ, ਸ਼ੁਚਿ, ਵਾਤਾਪੀ, ਸਿਤਾਂਸ਼ੁਕ, ਹਰਾ, ਕਲਪ, ਕਾਲਨਾਭ, ਭੌਮ ਅਤੇ ਨਰਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਰਾਹੁ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੀੜਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਿੰਹਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਕ੍ਰੂਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਨ, ਉਹ ਸੈੰਹਿਕੇਯਾ ਦੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਗਵ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸਵਰਭਾਨੁ ਦੀ ਧੀ ਪ੍ਰਭਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੁਲੋਮਾ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਚੀ ਸੀ। ਉਪਦਾਨਵੀ ਯਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋਈ, ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ; ਪੁਲੋਮਾ ਅਤੇ ਕਾਲਿਕਾ ਦੋਵੇਂ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਨ। ਪ੍ਰਭਾ ਤੋਂ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਚੀ ਤੋਂ ਜਯੰਤ ਜੰਮਿਆ; ਫਿਰ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਉਪਦਾਨਵੀ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮੰਤ ਨੂੰ। ਪੁਲੋਮਾ ਅਤੇ ਕਾਲਿਕਾ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਨ, ਮਾਰੀਚ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾਨਵ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ, ਜੋ ਹਿਰਣਯਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਪੌਲੋਮ ਅਤੇ ਕਾਲਕੇਯ ਦਾਨਵ, ਜੋ ਅਤਿਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇਯ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਵਯਸਾਚੀ (ਅਰਜੁਨ) ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਨ: ਮਾਯਾਵੀ, ਦੁੰਦੁਭੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼। ਬਾਲਿਕਾ, ਵਜ੍ਰਕਰਨ ਅਤੇ ਧੀ ਮੰਦੋਦਰੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤਿ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਾਨਾਯੁਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੰਜ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਅਰੂਰੁ, ਬਾਲੀ, ਜੰਭ, ਵਿਰਕਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼। ਅਰੂਰੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤਨਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਧੁੰਦੁ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਭਿਆਨਕ ਅਸੁਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉੱਤੰਕ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਕੁਵਲਾਸ਼ਵ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਲੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਕੁੰਭਿਲਾ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਵਰਮਣ—ਜੋ ਅਤਿਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਰਣ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਉਤਪਤਿ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹੀ ਗਈ।