ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਦਿਤੀ ਨੇ ਭਗਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਪੁੱਤਰ ਅੱਗੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ, “ਜੇ ਮੇਰੇ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਹੀ ਕਿਸੇ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀ। ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲੇ।” ਉਸ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਥਾਵਾਂ ਹੋਣ। ਇਹ ਸੱਤ ਵਾਯੂ-ਗੁੱਚ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਰਿਵ੍ਰਜਨ ਕਰਣ। ਇਹ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਦੇ ਗੁੱਚੇ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ।” ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ, “ਪਹਿਲਾ ਗੁੱਚਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਸੂਰਜ ਨਾਲ; ਤੀਜਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚੌਥਾ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪੰਜਵਾਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ; ਛੇਵਾਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ; ਸੱਤਵਾਂ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਉੱਤੇ ਸਬ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਾਯੂ-ਗੁੱਚਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਯੂ-ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹਿਣ।” “ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾ ਗੁੱਚਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅਸ਼ੁੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਪਹਿਲੇ ਗੁੱਚੇ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਣ। ਦੂਜਾ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਵਾਯੂ-ਗੁੱਚਾ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਉਥੇ ਜਾਣ। ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ, ਜੋ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹਵਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਜਾ ਵਾਯੂ-ਗੁੱਚਾ ਹੈ; ਤੀਜੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਉਥੇ ਜਾਣ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ, ਚੌਥਾ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਹਵਾ ਹੈ; ਚੌਥੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਉਥੇ ਜਾਣ। ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੋਂ, ਪੰਜਵਾਂ, ਜੋ ਮਿੱਠੀ ਹਵਾ ਹੈ; ਪੰਜਵੇਂ ਸਮੂਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਥੇ ਜਾਣ। ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ, ਛੇਵਾਂ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਛੇਵੇਂ ਗੁੱਚੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਣ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਸੱਤਵਾਂ ਖੇਤਰ ਹੈ; ਉਥੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਰਹਿਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਯੂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਇਹੀ ਮਰੁਤ ਹਨ।” ਫਿਰ ਮਾਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਰਖੇ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹਰ ਮਰੁਤ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ: ਸਤ੍ਵਜ੍ਯੋਤਿਸ, ਆਦਿਤਯ, ਸਤ੍ਯਜ੍ਯੋਤਿਸ, ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਜ੍ਯੋਤਿਸ, ਸਜ੍ਯੋਤਿਸ, ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਕ। ਦੂਜੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ: ਰਿਤਜਿਤ, ਸਤ੍ਯਜਿਤ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਸੇਨਜਿਤ, ਸਤ੍ਮਿਤ੍ਰ, ਅਭਿਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹਰਿਮਿਤ੍ਰ। ਤੀਜੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ: ਕ੍ਰਿਤ, ਸਤ੍ਯ, ਧ੍ਰੁਵ, ਧਰਤ੍ਰ, ਵਿਧਾਰਯ, ਧਵਾਂਤ, ਧੁਨੀ, ਉਗ੍ਰ, ਭੀਮ, ਅਭਿਯੁ ਅਤੇ ਸਕ੍ਸ਼ਿਪ। ਚੌਥੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ: ਈਦ੍ਰਿਕ, ਚੈਵ, ਤਥਾਨਯਾਦ੍ਰਿਕ, ਯਾਦ੍ਰਿਕ, ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਤ, ਸਮਿਤਿ, ਸੰਰੰਭ। ਪੰਜਵੇਂ: ਈਦ੍ਰਿਕ, ਪੁਰੁਸ਼, ਅਨ੍ਯਾਦ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ, ਚੇਤਸਹ, ਸਮਿਤਾ, ਸਮਿਤਦ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਹ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਗਿਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਦਿਤੀ ਨੇ ਇਹ ਨਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਜੋ ਵਾਯੂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿਣ ਦਿਓ।” ਇੰਦਰ ਨੇ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਮਾਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਰੁਤ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਅਮਰ ਹਨ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤਪਸਵੀ ਹਨ।” ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਸਨ, ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰਾ ਵੀ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਜਨਮ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਕੰਗਾਲੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਦਾਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਦਾਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਬਣੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸੌ ਜਣੇ ਸਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਸਭ ਨੇ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦਾਨਵ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ; ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਾਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ: ਦ੍ਵਿਮੂර්ਧਾ, ਸ਼ੰਕੁਵਰਣ, ਸ਼ੰਕੁਨਿਰਾਮਯ, ਸ਼ੰਕੁਕਰਣ, ਮਹਾਵਿਸ਼ਵ, ਗਵੇਸ਼ਠੀ, ਡੂੰਡੁਭੀ। ਫਿਰ ਅਜਾਮੁਖ, ਮਾਨਯੋਗ ਸ਼ਿਲਾ, ਵਾਮਨਸਾ, ਮਰੀਚਿਰਕਸ਼ਕ, ਮਹਾਗਾਰਗਯ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਾਵ੍ਰਿਤ। ਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭਯ, ਸੁਕੇਤੁ, ਸੁਵੀਰਯ, ਸੁਹ੍ਰਦ, ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ, ਵਿਸ਼੍ਵਜਿਤ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਵਿਮਰਦਨ। ਏਕਚਕ੍ਰ, ਸੁਬਾਹੁ, ਤਾਰਕ ਮਹਾਬਲੀ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਪੁਲੋਮਾ, ਪ੍ਰਵੀਣ ਅਤੇ ਮਹਾਸ਼ਿਰਾ। ਸਵਰਭਾਨੁ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ, ਮੁੰਡਕ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਸੂਰਯ, ਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸਤਾਵਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸੁਕ੍ਸ਼ਮ, ਨਿਚੰਦ੍ਰ, ਊਰਨਨਾਭ, ਮਹਾਗਿਰਿ, ਅਸੀਲੋਮਾ, ਸੁਕੇਸ਼, ਸਦਾ ਅਤੇ ਦਸ ਬਲਕ ਨਾਂ ਵਾਲੇ। ਗਗਨਮੂර්ਧਾ, ਕੁੰਭਨਾਭ, ਮਹੋਦਰ, ਪ੍ਰਮੋਦਾਹ, ਕੂਪਥ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹਯਗ੍ਰੀਵ। ਅਸੁਰ, ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼, ਸੁਪਥ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਅਜ, ਹਿਰਣਮਯ, ਸ਼ਤਮਾਯੁ ਅਤੇ ਸ਼ੰਬਰ। ਸ਼ਰਭ, ਸ਼ਲਭ, ਸੂਰਯ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ—ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਾਂ ਵੀ ਗਿਣਾ ਦਿਤੇ ਗਏ।