ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੰਦਰ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਦਿਤੀ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਗੁਫਤਗੂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ: "ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੁਣ ਦਸ ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਵੇਖੇਗਾ।" ਦਿਤੀ ਆਸ ਪਾਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਦਿਤੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ, ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਗੋਡਿਆਂ 'ਤੇ ਰੱਖਕੇ ਸੁੱਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੇਸ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਹ ਮੌਕਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਪੁਰੰਦਰ, ਇੰਦਰ, ਉਸ ਦੇ ਖੁੱਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਭ੍ਰੂਣ ਵੇਖਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਜਰ (ਥੰਡਰਬੋਲਟ) ਨਾਲ ਭ੍ਰੂਣ ਦੇ ਮੂਲ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ। ਜਦ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਸੌ ਸਾਂਡਾਂ ਵਾਲੀ ਵਜਰ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਤੇ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਰੋਇਆ, ਕੰਬਦਾ ਰਿਹਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰੋ ਨਾ।" ਭ੍ਰੂਣ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਫੇਰ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਵੰਡਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਦਿਤੀ ਜਾਗ ਗਈ। ਦਿਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨਾ ਮਾਰੋ, ਨਾ ਮਾਰੋ!" ਮਾਂ ਦੇ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਵਜਰ-ਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਵਜਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਸੀ ਤੇ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਕੇਸ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ। ਮੈਂ, ਸ਼ਕ੍ਰਾ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਇਸ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ 'ਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ—ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ।" ਭ੍ਰੂਣ ਅਜੋਕੇ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਦਿਤੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਜੇ ਇਹ ਭ੍ਰੂਣ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਅਜੋਕਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ। ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ 'ਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲੇ।" ਦਿਤੀ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੰਗਿਆ: "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਸੱਤ ਆਸਨ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ। ਇਹ ਸੱਤ ਹਵਾ-ਗੁੱਛੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਜਾ ਸਕਣ। ਇਹ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਗੁੱਛੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ।" ਉਸ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੱਤ ਸਥਾਨ ਦਰਸਾਏ: ਇੱਕ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਦੂਜਾ ਸੂਰਜ ਨਾਲ, ਤੀਜਾ ਚੰਦ ਨਾਲ, ਚੌਥਾ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ, ਪੰਜਵਾਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿਚ, ਛੇਵਾਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ, ਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਧ੍ਰੂ ਤਾਰੇ 'ਤੇ। ਦਿਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।" ਉਸ ਨੇ ਹਵਾ-ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ: ਪਹਿਲਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਜੋ ਅਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ; ਤੀਜਾ ਚੰਦ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਉਲਟ ਹਵਾ; ਚੌਥਾ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਚੰਗੀ ਹਵਾ; ਪੰਜਵਾਂ ਯਕਸ਼ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਮ੍ਰਦੁ ਹਵਾ; ਛੇਵਾਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉਪਰ, ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹਵਾ; ਸੱਤਵਾਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਧ੍ਰੂ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਹਵਾ ਦਾ ਆਸਰਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਵਾ-ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਮਾਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਰਖੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਤਬ ਤੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਗੁੱਛੇ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਸੱਤਵਜ੍ਯੋਤਿਸ, ਆਦਿਤਯ, ਸਤ੍ਯਜ੍ਯੋਤਿਸ, ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਤਿਸ, ਸਜ੍ਯੋਤਿਸ, ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ਮਾਨ, ਤੇ ਹੋਰ। ਦੂਜੇ ਗੁੱਛੇ: ਰਿਤਜਿਤ, ਸਤ੍ਯਜਿਤ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਸੇਨਜਿਤ, ਸਤ੍ਮਿਤ੍ਰ, ਅਭਿਮਿਤ੍ਰ, ਹਰੀਮਿਤ੍ਰ। ਤੀਜੇ ਗੁੱਛੇ: ਕ੍ਰਿਤ, ਸਤ੍ਯ, ਧ੍ਰੂਵ, ਧਰਤ੍ਰ, ਵਿਧਾਰਯ, ਧਵਾਂਤਾ, ਧੁਨੀ, ਉਗ੍ਰ, ਭੀਮ, ਅਭਿਯੂ, ਸਕ੍ਸ਼ਿਪਾ। ਚੌਥੇ ਗੁੱਛੇ: ਇਦ੍ਰਿਕ, ਚੈਵਾ, ਤਥਾਨ੍ਯਾਦ੍ਰਿਕ, ਯਾਦ੍ਰਿਕ, ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਤ, ਸਮਿਤੀ, ਸੰਰੰਭ। ਪੰਜਵੇਂ ਗੁੱਛੇ: ਇਦ੍ਰਿਕ, ਪੁਰੁਸ਼, ਅਨ੍ਯਾਦ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ, ਚੇਤਸਹ, ਸਮਿਤਾ, ਸਮਿਤਦ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਮਰੁਤਾਂ, ਦਿਤੀ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸ ਵਲੋਂ ਨਾਮਿਤ ਹਨ। ਦਿਤੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿਣ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯਜਨਾ 'ਚ ਭਾਗ ਲੈਣਗੇ।" ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ, ਅਮਰ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਭਰਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਪਸੀ ਜਾਣੋ। ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸਨ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਜੋ ਵੀ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਜਨਮ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਖ਼ੁਸ਼ਕੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇਗਾ ਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪਾਵੇਗਾ। ਹੁਣ, ਅੱਗੇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ—ਦਾਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ। ਦਾਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਬਣੇ। ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਦੇ ਆਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਉਹ ਸੌ ਵਜਨ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਨੇ ਵੱਡੇ ਤਪ ਕੀਤੇ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ।