ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਦਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਤਜੀ ਮਾਰੀਚ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੜੀ ਵਿਨਤੀ ਨਾਲ ਅਰਜ਼ ਕੀਤਾ: "ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਸਾਫ਼ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ: "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਤਪ ਕਰਾਂਗੀ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਦਾਤ ਦਿਓ।" ਦਿਤੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ, ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿ, ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ। ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੂੰ ਪੂਰੇ ਸੌ ਸਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਇੱਕ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ, ਜੋ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਤੇਜਸਵੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਦਿਤੀ ਨਾਲ ਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਫਿਰ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਪਤੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿਤੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਉਚਿਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਈ ਤੇ ਉਥੇ ਕਠੋਰ ਤਪਸਿਆ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਦਿਤੀ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਉਸ ਦੀ ਬੜੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੰਦਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ, ਕੁਸ਼, ਲੱਕੜ, ਫਲ, ਮੂਲ ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲੋੜੀਦਾ ਸੀ, ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਿਤੀ ਦੀ ਮਲਿਸ਼ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਇੰਨੀ ਸੇਵਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਦਿਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਦੱਸ ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਬੱਚੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖੇਗਾ।" ਦਿਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਤੇ ਮਨ ਲਾਵਾਂਗੀ; ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਤੇ ਸੀ, ਦਿਤੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁੱਤੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦਿਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਢੁੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਪੁਰੰਦਰ ਨੇ ਉਸਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਗਰਭ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਗਰਭ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਸੌ ਨੌਕਾਂ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਗਰਭ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਗਰਭ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਗਰਭ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰੋ ਨਾ।" ਉਹ ਗਰਭ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਫਿਰ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਫੇਰ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਵਾਰ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਤੀ ਜਾਗ ਪਈ। ਦਿਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨਾ ਮਾਰ, ਨਾ ਮਾਰ!" ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਉਸਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚੋਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਜ੍ਰ ਸਮੇਤ ਨਿਕਲਿਆ ਤੇ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤੇਰੇ ਵਾਲ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਸੀ। ਇਹ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ, ਸ਼ਕ੍ਰਾ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ।" ਜਦੋਂ ਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਦਾ ਇਹ ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਜੇ ਮੇਰੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਗਰਭ ਅਫਲਤੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋ।" ਦਿਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਚ੍ਹਾ ਵਰ ਦਿਓ।" "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਥਾਵਾਂ ਹੋਣ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸੱਤ ਵਾਅ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਣ। ਇਹ ਗੁੱਛੇ, ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਸੱਤ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ।" "ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾ ਗੁੱਛਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਸੂਰਜ ਕੋਲ; ਤੀਜਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕੋਲ; ਚੌਥਾ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਪੰਜਵਾਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ; ਛੇਵਾਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ; ਸੱਤਵਾਂ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਕੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਾਅ-ਗੁੱਛਾ।" "ਅੱਜ ਵੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਇਹਨਾਂ ਵਾਅ-ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚੱਲਣ।" "ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਗੁੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਦੇ ਪਦਾਰਥ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਪਹਿਲੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਣ।" "ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਵੱਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜਾ ਵਾਅ-ਗੁੱਛਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੂਜੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ ਉਥੇ ਚੱਲਣ।" "ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ, ਜੋ ਉੱਤਲਾ ਵਾਅ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਜਾ ਵਾਅ-ਗੁੱਛਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੀਜੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ ਉਥੇ ਚੱਲਣ।" "ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ, ਚੌਥਾ 'ਚੰਗਾ ਵਾਅ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਚੌਥੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ ਉਥੇ ਚੱਲਣ।" "ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਫਿਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੋਂ, ਪੰਜਵਾਂ 'ਨਰਮ ਵਾਅ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ ਉਥੇ ਚੱਲਣ।" "ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ, ਛੇਵਾਂ 'ਸਰਵੋਤਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਛੇਵੇਂ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ ਉਥੇ ਚੱਲਣ।" "ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਸੱਤਵਾਂ ਖੇਤਰ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਉਥੇ ਰਹਿਣ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਾਅ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਇਹੀ ਮਰੁਤ ਹਨ।" ਫਿਰ ਮਾਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਰੱਖੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਮਰੁਤ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਗੁੱਛੇ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ: ਸਤ੍ਵਜ੍ਯੋਤਿਸ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਸਤ੍ਯਜ੍ਯੋਤਿਸ, ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਜ੍ਯੋਤਿਸ, ਸਜ੍ਯੋਤਿਸ, ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ਮਾਨ, ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ। ਹੁਣ ਦੂਜੇ ਗੁੱਛੇ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ: ਰਿਤਜਿਤ, ਸਤ੍ਯਜਿਤ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਤੇ ਸੇਨਜਿਤ। ਸਤ੍ਮਿਤ੍ਰ, ਅਭਿਮਿਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਹਰਿਮਿਤ੍ਰ—ਇਹ ਦੂਜਾ ਗੁੱਛਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੀਜੇ ਗੁੱਛੇ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ: ਕ੍ਰਿਤ, ਸਤ੍ਯ, ਧ੍ਰੁਵ, ਧਰਤ੍ਰ, ਵਿਧਾਰਯ, ਧਵਾਂਤ, ਧੁਨੀ, ਉਗ੍ਰ, ਭੀਮ, ਅਭਿਯੁ, ਤੇ ਸਕ੍ਸ਼ਿਪਾ। ਇਦ੍ਰਿਕ, ਚੈਵ, ਤਥਾਨ੍ਯਾਦ੍ਰਿਕ, ਯਾਦ੍ਰਿਕ, ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਤ, ਸਮਿਤਿ, ਤੇ ਸੰਰੰਭ—ਇਹ ਤੀਜਾ ਗੁੱਛਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਮਰੁਤਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।