ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਵੇਸ਼ਠਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਜੰਭਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਸ਼ਤਦੁੰਦੁਭੀ, ਦੱਖ ਅਤੇ ਖੰਡਾ। ਬਾਸਕਲ ਦੇ ਵੀਰੋਧ, ਮਨੁ, ਵ੍ਰਿਕਸਯੁ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲੀਮੁਖ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਹੁਣ ਕਲਾਨੇਮੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ—ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਜਿਤ, ਖ਼ਤ੍ਰਜਿਤ, ਦੇਵਾਂਤਕ ਅਤੇ ਨਰਾਂਤਕ ਹੋਏ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨੁਕ, ਅਸੀਲੋਮ, ਨਬਲ, ਸਗੋਮੁਖ, ਗਵਕਸ਼ ਅਤੇ ਗੋਮਾਂਸ ਦੇ ਨਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੀਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਲੀ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਵੀਰ ਹੋਏ—ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੁ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ), ਬਾਣਾ (ਡ੍ਰਾਵਿੜ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ), ਕੁੰਭਨਾਭ, ਗਰਦਭਕਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ੀ। ਬਲੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ—ਸ਼ਕੁਨੀ ਅਤੇ ਪੂਤਨਾ। ਬਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਬਲੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਣਾ, ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨਸ ਵਲੋਂ ਲੌਹਿਤਯ ਵੰਸ਼ ਚਲਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਦਿਤਿ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਜਦੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਮਾਰੀਚ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ one, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਵਰ ਮੰਗਦੀ ਹੈਂ?" ਦਿਤਿ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਮਾਰੀਚ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਦਿਓ।" ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਖਜਾਨੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿ। ਤੂੰ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਪੂਰੇ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਤੀ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿਤਿ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਉਚਿਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਬੜੀ ਉਤਮ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ, ਕੁਸ਼ਾ, ਲੱਕੜ, ਫਲ, ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਉਸਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਮਲਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਹਰ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਤਿ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਦਸ ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖੇਗਾ।" ਦਿਤਿ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ; ਜਦੋਂ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੱਧਿਆਸਮ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਦਿਤਿ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਲੈਟ ਗਈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਪਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਉਸਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਜਦੋਂ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਵੱਡੇ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਵਜਰ (ਇੰਦਰ ਦਾ ਹਥਿਆਰ) ਨਾਲ ਭ੍ਰੂਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵੱਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਵਜਰ ਨਾਲ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦਾ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੰਬਦਾ। ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰੋ ਨਾ।" ਉਹ ਭ੍ਰੂਣ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਦਿਤਿ ਜਾਗ ਪਈ। ਦਿਤਿ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨਹੀਂ ਮਾਰੋ, ਨਹੀਂ ਮਾਰੋ!" ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਜਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਉਸਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚੋਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਜਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਦਿਤਿ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਸੀ, ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤੇਰੇ ਵਾਲ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਸਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ—ਸ਼ਕ੍ਰ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ—ਤੇਰੇ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ।" ਭ੍ਰੂਣ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਦਿਤਿ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਇਹ ਤੇਰਾ ਭ੍ਰੂਣ ਮੇਰੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਪੁਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਪਰ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ।" ਦਿਤਿ ਨੇ ਵਰ ਮੰਗਿਆ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਥਾਵਾਂ ਹੋਣ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸੱਤ ਵਾਯੂ-ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚੱਲਣ। ਉਹ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਦੇ ਗੁੱਟ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ।" ਉਸਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ, "ਪਹਿਲਾ ਗੁੱਟ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਸੂਰਜ ਕੋਲ; ਤੀਜਾ ਚੰਦਰਮਾ ਕੋਲ; ਚੌਥਾ ਤਾਰੇਆਂ ਵਿੱਚ; ਪੰਜਵਾਂ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ; ਛੇਵਾਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ; ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਧ੍ਰੂ ਤਾਰੇ ਕੋਲ ਵਾਯੂ-ਗੁੱਛ ਹੈ।" "ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਯੂ-ਗੁੱਟਾਂ ਵਾਂਗ ਚੱਲਣ।" "ਪਹਿਲਾ ਗੁੱਟ, ਜੋ ਅਸ਼ੁੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਪਹਿਲੇ ਗੁੱਟ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਫਿਰਨ। ਦੂਜਾ, ਜੋ ਸੁੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਵਾਯੂ-ਗੁੱਟ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਗੁੱਟ ਉਥੇ ਜਾਵੇ।" "ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ, ਜੋ ਉੱਤੇ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਵਾਯੂ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਜਾ ਵਾਯੂ-ਗੁੱਟ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਗੁੱਟ ਉਥੇ ਚੱਲੇ। ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ, ਚੌਥਾ ਗੁੱਟ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਵਾਯੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਚੌਥਾ ਗੁੱਟ ਉਥੇ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਤਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਮਰੁਤਾਂ—ਨੂੰ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਗੁੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਜੋ ਆਜ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ-ਗੁੱਟਾਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।