ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨਾਭ ਅਤੇ ਭੂਤਸੰਤਾਪਨ, ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਇੰਨਾ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਡਰਾਉਣੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀ ਪੀੜੀਆਂ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤਰੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਥੀ—ਬਡੇਯਾ ਵੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਾਰਕਾਮਯ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਵੀ ਚਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਫਿਰ ਅਨੁਹਲਾਦ, ਸਮ੍ਹਰਾਦ ਅਤੇ ਹ੍ਰਾਦ। ਹੁਣ ਹ੍ਰਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ: ਹ੍ਰਾਦ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਹ੍ਰਾਦ ਅਤੇ ਨਿਸੁੰਦ। ਨਿਸੁੰਦ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਸੁੰਦ ਅਤੇ ਉਪਸੁੰਦ, ਦੋਵੇਂ ਬੜੇ ਬਹਾਦਰ ਸਨ। ਹ੍ਰਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮਘਨਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੁਕਾ ਵੀ ਸਨ। ਸੁੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੀਚਾ ਦਾ ਜਨਮ ਤਾਡਕਾ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਇਹੀ ਤਾਡਕਾ ਨੂੰ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਮੁਕਾ ਨੂੰ ਵੀਰ ਕਿਰਾਤ ਧਨੁਧਾਰੀ ਨੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਨਿਵਰਤ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਜੋ ਤਪ ਅਤੇ ਸਿਆਮ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਤੀਹ ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਨ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਜੇਅ, ਪਰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਧਨੁਧਾਰੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਨੁਹਲਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਸ਼ੀਣਿਵਾਲੀ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੋ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਸੀ, ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ, ਉਹ ਹਲਾਹਲਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰੋਚਨ ਸੀ। ਵਿਰੋਚਨ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਗਵੇਸ਼ਠੀ, ਕਾਲਨੇਮੀ, ਜੰਭ, ਬਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸ਼ੰਭੂ। ਇਹ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਵੱਡੇ ਬਹਾਦਰ ਸਨ: ਸ਼ੁੰਭ, ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵਕਸੈਨ। ਗਵੇਸ਼ਠੀ ਦੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਜੰਭ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਸ਼ਤਦੁੰਦੁਭੀ, ਦਕਸ਼ ਅਤੇ ਖੰਡ। ਬਸ਼ਕਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਵਿਰੋਧ, ਮਨੁ, ਵ੍ਰਿਕਸਯੂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲੀਮੁਖ। ਹੁਣ ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਣੋ: ਬ੍ਰਹਮਜਿਤ, ਕਸ਼ਤ੍ਰਜਿਤ, ਦੇਵਾਂਤਕ ਅਤੇ ਨਰਾਂਤਕ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਧਨੁਕ, ਅਸੀਲੋਮ, ਨਬਲਾ, ਸਗੋਮੁਖ, ਗਵਕਸ਼ ਅਤੇ ਗੋਮਾਂਸ। ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਲ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਬਲੀ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਬਣੇ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਹਸ੍ਰਬਾਹੁ, ਫਿਰ ਬਾਣਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਲੋਕ ਮਾਣਦੇ ਹਨ), ਕੁੰਭਨਾਭ, ਗਰਦਭਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ੀ। ਬਲੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ: ਸ਼ਕੁਨੀ ਅਤੇ ਪੂਤਨਾ। ਬਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਬਲੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਬੜੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ। ਬਾਣਾ, ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨਸ ਤੋਂ ਲੌਹਿਤਯ ਵੰਸ਼ ਚਲਿਆ। ਦਿਤੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਧੀਆ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦੇਵਾ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ?” ਇਸ ਤੇ ਦਿਤੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਮਾਰੀਚ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਤਪ ਨਾਲ ਯੋਗ ਹੋਵੇ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰੇ। ਮੈਂ ਤਪ ਕਰਾਂਗੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੰਤਾਨ ਦੇ।” ਮਾਰੀਚ ਕਸ਼ਯਪ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਤਪ ਦੀ ਖਜਾਨਾ, ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੀਂ। ਤੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਂਗੀ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰੇਗਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਪੂਰੇ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਂਗੀ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਤੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿਤੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਇੱਕ ਉਚਿਤ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗਈ ਤੇ ਉਥੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਦਿਤੀ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਬੜੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗ, ਕੁਸ਼ਾ, ਲਕੜੀ, ਫਲ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਦਿੱਤਾ। ਮਲਿਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦਿਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ। ਇੰਝ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਦਿਤੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” “ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਜਿੱਤ ਤੇ ਲਾਵਾਂਗੀ; ਜਦੋਂ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂਗੀ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਦਿਤੀ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਥਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਸੋ ਗਈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦਿਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਆ ਗਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਸੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵੱਜ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਸੌ ਨੁੱਕਾਂ ਨਾਲ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਰੋ ਨਾ।” ਉਹ ਭ੍ਰੂਣ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਹਰ ਭਾਗ ਨੂੰ ਫੇਰ ਸੱਤ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਤੀ ਜਾਗ ਪਈ। ਦਿਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਨਾ ਮਾਰ, ਨਾ ਮਾਰ!” ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਜ੍ਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤੇ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤੇਰੇ ਵਾਲ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਸੀ। ਇਹ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ, ਸ਼ਕਰ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭ੍ਰੂਣ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ, ਦਿਤੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤਵਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਆਖੇ।