ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਕਸ਼ਯਪ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ, ਜੋ ਹੋਤ੍ਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਉਥੇ ਹੀ ਬੈਠ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਸ਼ਯਪ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਭੈਣ ਸਿੰਹਿਕਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਿੰਹਿਕਾ ਨੂੰ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਹੂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਬਣੀ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਦਸ ਲੱਖ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਉਲਟਾ ਸਿਰ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲੀ। ਯੋਗ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਿਆ, "ਦਾਨਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ; ਮੈਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵਰ ਦੇਵੋ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਦਿਤਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਉਪਹਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਵੱਸਦਾ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ। ਇੰਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਨਰਸਿੰਹਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਨਰਸਿੰਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਖ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸੀ—ਉਤਕੁਰਾ, ਸ਼ਕੁਨੀ, ਕਲਾਨਾਭਾ, ਮਹਾਨਾਭਾ ਅਤੇ ਭੂਤਸੰਤਾਪਨ। ਇਹ ਸਭ ਇਤਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਡਰਾਉਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ, ਜੋ ਬਦੇਯਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਥੀ, ਤਾਰਕਾਮਯਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ), ਅਨੁਹਿਲਾਦ, ਸੰਹ੍ਰਾਦ ਅਤੇ ਹ੍ਰਾਦ। ਹੁਣ ਹ੍ਰਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ: ਹ੍ਰਾਦ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਹ੍ਰਾਦ ਅਤੇ ਨਿਸੁੰਦਾ। ਨਿਸੁੰਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਸੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਪਸੁੰਦਾ, ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ। ਹ੍ਰਾਦ ਦੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਘਨਾ (ਮਹਾ ਬਲਸ਼ਾਲੀ) ਅਤੇ ਮੁਕਾ ਸਨ। ਸੁੰਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੀਚਾ, ਤਾਡਕਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਤਾਡਕਾ ਮਹਾ ਰਘਵ (ਰਾਮ) ਨੇ ਮਾਰੀ; ਮੁਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਪ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸਯੰਯਮ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਤੀਹ ਮਿਲੀਅਨ ਜੀਵ ਮਣਿਵਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਜੈਯ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਨੁਹਿਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਨੀਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਹਲਾਹਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰੋਚਨ ਸੀ। ਵੀਰੋਚਨ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਗਵੇਸ਼ਠੀ, ਕਲਾਨੇਮੀ, ਜੰਭਾ, ਬਸ਼ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸ਼ੰਭੂ। ਇਹ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ: ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਨੁਕਾ, ਅਸੀਲੋਮਾ, ਨਾਬਲਾ, ਸਾਗੋਮੁਖਾ, ਗਵਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਗੋਮਾਂਸ ਸਨ। ਕਲਾਨੇਮੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਜਿਤ, ਖ਼ਤ੍ਰਜਿਤ, ਦੇਵਾਂਤਕ ਅਤੇ ਨਰਾਂਤਕ ਸਨ। ਬਸ਼ਕਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰੋਧਾ, ਮਨੁ, ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਯੂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾਲੀਮੁਖਾ। ਜੰਭਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਤਦੁੰਦੁਭੀ, ਦਕਸ਼ ਅਤੇ ਖੰਡਾ ਸਨ। ਗਵੇਸ਼ਠੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁੰਭਾ, ਨਿਸੁੰਭਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨਾ (ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ) ਸਨ। ਵੀਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਬਲੀ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਸਭ ਰਾਜਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ—ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੁ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ), ਬਾਣਾ (ਦ੍ਰਾਵਿੜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ), ਕੁੰਭਨਾਭਾ, ਗਰਦਭਕਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ੀ। ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਲੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ—ਸ਼ਕੁਨੀ ਅਤੇ ਪੂਤਨਾ—ਸਨ। ਬਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ। ਬਲੀ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਲਈ, ਨਾਮਵੰਤ ਹੋਇਆ; ਬਾਣਾ, ਚੰਦਰਾ ਅਤੇ ਮਨਸ ਤੋਂ ਲੌਹਿਤਿਆ ਵੰਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਦਿਤੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕਸ਼ਯਪ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਕਸ਼ਯਪ ਜੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ—"ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸੋ।" ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ। ਦਿਤੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਮਾਰੀਚਾ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਆਦਿਤਿਆਂ, ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰੇ। ਮੈਂ ਤਪ ਕਰਾਂਗੀ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਦੋ।" ਮਾਰੀਚਾ ਕਸ਼ਯਪ, ਮਹਾ ਤੇਜਸਵੀ, ਨੇ ਦਿਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤਾਂਹੀਂ, ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ; ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੋ। ਤੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਵੇਗੀ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰੇਗਾ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਵੇਗੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਾਸ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਤੀ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿਤੀ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਉਚਿਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਈ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇੰਦ੍ਰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉੱਤਮ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ, ਯਜਨ ਦੀ ਘਾਸ, ਲੱਕੜ, ਫਲ, ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਮੁਹੱਈਆ ਕੀਤਾ। ਮਲਿਸ਼ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਤੀ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ...