ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੋ ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੱਤੀ, ਸ਼੍ਰਾਧ, ਯਜਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਦੀ ਆਸ ਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਨਿਰਲੇਪ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਜਯਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸ਼ਲੋਕ ਦਿਖਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਓਗੇ।" ਫਿਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਦੀਵੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਡਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਯੋਗੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਝੀਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਜਯਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰੁਚਿ ਅਤੇ ਅਜਿਤਾ ਤੋਂ ਅਜਿਤ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮੇ। ਵਿਧਿ, ਰਿਸ਼ੀ, ਕ੍ਸ਼ੇਮ, ਨੰਦਾ, ਅਵਿਆ, ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਸੁਧਾਮਾ, ਕ੍ਰਤੁ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਿਅਵਸਥਿਤ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ, ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਜਿਤਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਸਵਰੋਚਿਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਬਾਰਾ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਉਹ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਕਹਾਏ, ਪ੍ਰਾਣਾ ਨਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਯਾਤਰੀ ਵੀ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉੱਤਮ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹੀ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉੱਤਮ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਤਿਆ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਸਤਿਆ ਕਹਾਏ। ਇਹ ਸਤਿਆ, ਤੀਜੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਜਦ ਤਾਮਸ ਮਨਵੰਤਰੀ ਆਈ, ਉਹੀ ਸਤਿਆ ਦੇਵਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਤਾਮਸ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਹਰਸ਼ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਹਰਯਾ ਕਹਾਏ ਅਤੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਜਦ ਕਰਿਸ਼ਣੁ ਮਨਵੰਤਰੀ ਆਈ, ਉਹ ਹਰਯਾ ਦੇਵਤੇ ਵੈਕੁੰਠਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ; ਪੰਜਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਵੈਕੁੰਠਾ ਕਹਾਏ, ਜੋ ਕਰਿਸ਼ਣੁ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਫਿਰ, ਜਦ ਵੈਕੁੰਠਾ ਦੇਵਤੇ ਚਾਖਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਧਿਆ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਫਿਰ, ਜਦ ਸਾਧਿਆ ਚਾਖਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਘਟ ਗਏ, ਅਤੇ ਮਨੁ ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਆਈ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਸਾਧਿਆ, ਅਦਿਤੀ ਤੋਂ, ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪਾ ਤੋਂ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜਨਮੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੌਜੂਦਾ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ ਜਨਮੇ। ਜਦ ਉਹ ਚਾਖਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਅਮਰ ਸਾਧਿਆ ਜਨਮੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੂਲ ਜਯਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸੱਤ ਪਰਕਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ-ਵਰਨਨ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿਗਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਯਾ ਦੇ ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਦੀ, ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਸੱਤ ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸਾਨੂੰ ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪ, ਰਾਖਸ਼, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਭੂਤ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ।" ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਲੰਮੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਦਿਨ। ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਹੋਤ੍ਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਜਦ ਦਿਤੀ ਦੀ ਕੋਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਾਂ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਕਹਲਾਇਆ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਦੈਤ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਕਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਸਨ ਵਿਧੀਵਤ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਤਿੰਨ ਆਸਨ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ, ਇੱਕ ਆਸਨ ਕੁਰਚਾ ਲਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਸਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਹੋਤ੍ਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਲਈ ਜੋ ਆਸਨ ਸੀ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀਏ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦਿਤੀ, ਜੋ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ, ਪਤਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਈ; ਉਸ ਦਾ ਗਰਭ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਚੱਲਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਮਾਂ ਦੀ ਕੋਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੋਤ੍ਰ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਜ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਆਪਣੀ ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹਿਰਣ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਸਿੰਹਿਕਾ ਸੀ; ਉਹ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਵਲੋਂ ਲੈ ਲਈ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਹੂ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੀ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਲਟਾ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਿਆ, "ਦਾਨਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਾਯੁ ਦੇਵਤਾ ਵਾਲੀ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲੇ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਦਿਤਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ, ਦੈਤ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਵੱਸਦਾ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ। ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਭੂ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮੇ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਨਰਸਿੰਘ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਸੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਖ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਿਰਣ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵੀਰ ਸਨ: ਉਤਕੁਰਾ, ਸ਼ਕੁਨੀ, ਅਤੇ ਕਾਲਨਾਭ ਵੀ।