ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਮਨਮੁਤਾਬਕ, ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਸਰੂਪ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਰਾਹੀਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਮੈਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜੀਵ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਅਤੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਰਾਹੀਂ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਭਟਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਦ ਜਯਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝਿੜਕਦੇ ਹੋਏ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਸਨ। “ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਸੰਨਿਆਸ ਵਲ ਵਧੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਧੂਰੀ ਤੇ ਅਫਲ ਰਹੀ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ। ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਜਨਮ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗਾ; ਪਰ ਛੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਬੀਤਣ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਭਟਕ ਜਾਵੋਗੇ। ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਆਦਿ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਤਿੰਨ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੱਤੀ, ਸ਼੍ਰਾਧ, ਯਜ, ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜਦ ਉਹ ਰਾਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੀ ਆਸ ਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਨਿਰਲੇਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਯਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵੋਗੇ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਦੀਵੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੋਗੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਅੰਤर्धਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ, ਯੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਝੀਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਜਯਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਨ। ਫਿਰ, ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਅਜਿਤਾ ਤੋਂ ਅਜਿਤ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਵਿਧੀ, ਸਪਤਿ, ਕ੍ਸ਼ੇਮ, ਨੰਦ, ਅਵ੍ਯਯ, ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਸੁਧਾਮਾ, ਕ੍ਰਤੁ, ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ, ਜੋ ਮਨੋਜਨਮ ਹਨ, ਅਜਿਤਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣੇ; ਫਿਰ, ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਤੂਸ਼ਿਤਾ ਤੋਂ ਸ੍ਵਰੋਚਿਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਤੂਸ਼ਿਤਾ ਨਾਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਾਣ, ਯਾਤਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪੁਕਾਰੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਤਮ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਤੂਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਉਤਮ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਉਤਮ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਪੁੱਤਰ, ਸਤਿਆ ਤੋਂ ਜਨਮੇ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਸਤਿਆ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਗਏ। ਇਹ ਸਤਿਆ ਤੀਸਰੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣੇ; ਫਿਰ, ਜਦ ਤਾਮਸ ਮਨਵੰਤਰਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸਤਿਆ ਦੇਵਤੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਤਾਮਸ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਹਰਸ਼ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਹਰੀਆ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣੇ। ਫਿਰ, ਜਦ ਕਰਿਸ਼ਣੁ ਮਨਵੰਤਰਾ ਆਇਆ, ਉਹ ਹਰੀਆ ਦੇਵਤੇ ਵੈਕੁੰਠਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ; ਪੰਜਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਕਰਿਸ਼ਣੁ ਤੋਂ ਵੈਕੁੰਠਾ ਨਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮੇ। ਫਿਰ, ਜਦ ਵੈਕੁੰਠਾ ਦੇਵਤੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਧਰਮਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸਾਧਿਆ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਫਿਰ, ਜਦ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸਾਧਿਆ ਘਟ ਗਏ ਅਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਈ, ਤਾਂ, ਪਹਿਲੀ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਸਾਧਿਆ, ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪਾ ਤੋਂ, ਅਦਿਤੀ ਰਾਹੀਂ, ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜਨਮੇ। ਇੰਝ, ਮੌਜੂਦਾ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਭਰੇ, ਤਾਂ, ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਅਮਰ ਸਾਧਿਆ ਜਨਮੇ; ਇੰਝ, ਮੁਲ਼ ਜਯਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਜੋ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਭਗਵਾਨ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸੱਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ-ਵਰਨਨ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਧਰਮ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਯਾ ਦੇ ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਸੁਤ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, “ਸਾਨੂੰ ਦੈਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।” ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਸ਼੍ਯਪਾ ਨੇ ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਉਸ ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪਾ ਨੇ ਲੰਮੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਸੀ, ਆਚਾਰ੍ਯ ਦੀ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ; ਜਦ ਉਹ ਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਮਾਹਰ, ਸਾਨੂੰ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਕਸ਼੍ਯਪਾ ਦਾ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਸਨ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਗਾਏ ਗਏ। ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਆਸਨ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਸਨ ਕੁਰਚ (ਯਜ-ਉਪਕਰਨ) ਲਈ ਸੀ; ਇਹ ਚਾਰ ਆਸਨ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ। ਹੋਤ੍ਰਿ ਪੁਜਾਰੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਆਸਨ ਸੋਨੇ ਦਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀਏ ਵਿਛੋਣ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦਿਤੀ, ਜੋ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ, ਪਤਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਗਰਭ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਵਾਣੀ, ਜਯਾ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।