ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨੋ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਵਿਜਯ, ਸੁਜਯ, ਮਨੋਦਯਾਨ, ਸੁਮਤੀ, ਸੁਪਰੀ, ਵਿਜ్ఞਾਤ, ਅਰਥਪਤੀ—ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਥੁਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ: ਅਜਿਸ਼ਟ, ਸ਼ਾਕ੍ਯਨ, ਵਾਨਪ੍ਰਿਸ਼ਠ, ਸ਼ੰਕਰ, ਸਤ੍ਯਧ੍ਰਿਸ਼੍ਣੁ, ਵਿ਷ਣੁ, ਵਿਜਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਜਿਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਥੁਕ ਹਨ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਲੇਖਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਮਨੋਜਵ, ਪ੍ਰਘਾਸ, ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਯਸ਼ਾ। ਵਾਤ, ਧ੍ਰੁਵਕ੍ਸ਼ਿਤੀ, ਅਦਭੁਤ, ਅਵਨਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ—ਇਹ ਲੇਖਾ ਦੇਵਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨੋਜਵ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਨਨਤ, ਭਾਰਗਵ ਅਤੇ ਹਵਿਸ੍ਮਾਨ (ਅੰਗਿਰਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸੁਧਾਮਾ, ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਵਾਸਿਸ਼ਠ, ਵੀਰਜ, ਅਤਿਮਾਨ, ਪੌਲਸਤ੍ਯ, ਸਹਿਸ਼੍ਣੁ, ਪੌਲਹ, ਮਧੁਰਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰੇਯਾ। ਉਰੁ, ਪੂਰੁ, ਸ਼ਤਦ੍ਯੁਮਨ, ਤਪਸਵੀ, ਸਤ੍ਯਵਾਕ, ਕ੍ਰਿਤੀ, ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁਦ, ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੁਦ੍ਯੁਮਨਾ—ਇਹ ਨੌ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਅਭਿਮਨ੍ਯੁ ਦਸਵਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਜੋ ਨਾਦ੍ਵਾਲੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਛੇਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਸ਼੍ਯਪ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਥੁ (ਵੇਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਾ ਸਨ। ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਦਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਮਨੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਲਈ ਅਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਆਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਛੇਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਪੂਰਵਕ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਤੋਂ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ: ਸੁਨ੍ਰਿਤਾ, ਵਿਤਤਭਾਵਿਨੀ, ਅਧਿਧਰਮਾ (ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਮਾਤਾ) ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਮੀ (ਧਰਮ ਦੀ ਪਤਨੀ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਨੇ ਧ੍ਰੁਵ, ਕੀਰਤਿਮੰਤ, ਅਯਸਮੰਤ, ਵਸੁ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ—ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤਾ ਅਤੇ ਮਨਸ੍ਵਿਨੀ—ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਦਸ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿ ਕੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰੀ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਮਨੁ ਦੇ ਪੌਤਰ ਨੇ, ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ, ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਪਸ੍ਯਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਗਣ ਅਤੇ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਨੰਦਮਈ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਦੈਤ੍ਯ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਉਸ਼ਨਾਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਇਆ: "ਵਾਹ, ਉਸ ਦੀ ਤਪਸ੍ਯਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ! ਵਾਹ, ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ! ਵਾਹ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ!" ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਭਵ੍ਯਾ ਜਨਮੀਆਂ; ਧਰਤੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਸ਼ਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸਾਇਆ ਬਣ," ਅਤੇ ਭਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਔਰਤ ਤੁਰੰਤ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸਾਏ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਛਾਇਆ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨੇ ਪੰਜ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ: ਪ੍ਰਾਚੀਨਗਰਭ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਕ, ਵ੍ਰਿਕ, ਵ੍ਰਿਕਲ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨਗਰਭ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭੂਵਰਚਾ ਨੇ ਉਦਾਰਧੀਆ ਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਸੀ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਵੰਤਰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਦਾਰਧੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭਦ੍ਰਾ ਨੇ ਦਿਵੰਜਯ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਦਿਵੰਜਯ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਾਰਾਂਗੀ ਨੇ ਰਿਪੁ ਅਤੇ ਰਿਪੁੰਜਯ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਪੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਨੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਪੁਸ਼ਕਰਿਨੀ ਅਤੇ ਵਾਰੁਣੀ ਨੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਰਣਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਮਨੁ ਨੂੰ ਨਦਵਾਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਭਾਗੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਵੈਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਰੁ, ਪੂਰੁ, ਸ਼ਤਦ੍ਯੁਮਨ, ਤਪਸਵੀ, ਸਤ੍ਯਵਾਕ, ਕਵੀ, ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁਦ, ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ, ਸੁਦ੍ਯੁਮਨਾ—ਇਹ ਨੌ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਦਸਵਾਂ ਅਭਿਮਨ੍ਯੁ, ਮਨੁ ਦੇ ਨਦਵਾਲਾ ਤੋਂ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਆਗਨੇਯੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਉਰੋਂ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਅੰਗ, ਸੁਮਨਸ, ਸ੍ਵਾਤੀ, ਕ੍ਰਤੁ, ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ। ਅੰਗ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੁਨੀਥ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਵੇਣ ਜਨਮਿਆ। ਵੇਣ ਦੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਲੋਕ-ਹਿੱਤ ਲਈ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੇਣ ਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਮਥਿਆ; ਜਦੋਂ ਹੱਥ ਮਥਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੈਨਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਥੁ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਥੁ ਵੈਨਯ, ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਵੱਡਿਆਈ ਲਈ, ਸੁਤਾ ਅਤੇ ਮਾਗਧਾ ਜਨਮਾਏ ਗਏ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਧੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਅੰਨ ਉਪਜਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਸਭ ਪੁਣ੍ਯਾਤਮਾਵਾਂ, ਵਨਸਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਧਿਆ। ਹਰ ਇਕ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੁਧੀ ਗਈ; ਉਸ ਨੇ ਇੱਛਤ ਦੁਧ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਥੁ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ! ਪ੍ਰਥੁ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਦੁਧਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਦੱਸੋ।" ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਨਾਗਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ।