ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਮਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਲੋਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਫਿਰ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਵੰਡ ਤੋਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਚਲ—ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਥੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਕਲਪ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿਹੂਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ-ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ-ਸਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਵਗੁਣ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਠੀਕ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਗਲਤ। ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹਨ; ਜੋ ਨਿਰਪੱਖ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਉਦਾਸ ਹਨ; ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਰਥ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਵੇਦ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਚ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਪੱਕੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਚਾਰ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ, ਅਰਥ ਹੋਰ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਅਰਥ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਲੋਗ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨاپਸੰਦ ਕਰਕੇ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਨਹੀਂ। ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਸਤੂਕ ਹੈ, ਉਹ ਵਸਤੂ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਗੁਣ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣ ਹੈ। ਕਰਮ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਚਾਰ ਕਾਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਸਮਰਥ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬਾਰੇ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਉਧਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪ ਰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇ ਗੁਣ। ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਦੇ ਤਪਸਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਵਚਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇੱਥੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਦਿਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲਏ? ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਜੀ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਸੁਤ ਜੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਵਚਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਬੋਲ ਪਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮ ਲਏ; ਇੱਥੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਭ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਸ਼, ਪੂਰਨਮਾਸਾ, ਬ੍ਰਿਹਤ, ਅਤੇ ਰਥਾਂਤਰ; ਅਕੂਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਅਕੂਤੀ ਆਪ ਹੀ। ਵਿਟਤੀ ਅਤੇ ਸੁਵਿਟਤੀ, ਅਕੂਤੀ ਅਤੇ ਕੂਤੀ; ਫਿਰ ਅਧਿਸ਼ਠਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਧਿਤੀ ਵੀ; ਵਿਜ਼ਨਾਤੀ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ਨਾਤਾ, ਬਾਰਾਂ ਮਨੂ। ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਦੇਵਤੇ ਜਨਮ ਲੈਣ।” ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਯਜਨ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ; ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਨਹੀਂ; ਇੱਥੇ, ਸਚਾਈ ਦੇ ਕਰਮ ਉਹ ਹਨ, ਜੋ ਵਚਨ, ਮਨ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਰਹਿ ਗਏ, ਉਹ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਵਗੁਣ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਘਟ-ਵਾਧ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜਨਮ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਅਕਲਪਤ ਅਤੇ ਅਸੰਗੀ ਹੋ ਗਏ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਵਗੁਣ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ। ਧਨ, ਧਰਮ, ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਲ ਅਤੇ ਗਿਆਨ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿਹੂਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੋ; ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ: 'ਸਿਰਜੋ ਅਤੇ ਜਿੱਤੋ।'” “ਕਿਉਂਕਿ, ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਨਕਾਰ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਰਕਤੀਤਾ ਅਪਣਾਈ, ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਨਾਈ। ਅਤੇ, ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਨਕਾਰ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਵਿਦਾ ਹੋਵੋਗੇ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਜਯਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਕਹਿੰਦੇ, “ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸਲ-ਅਸਲ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ।” ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੀ ਅਗਿਆ ਦੇ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਾ ਹਕਦਾਰ ਹੈ?” “ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ? ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਰੂਪ ਦੇ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਰਾਹੀਂ ਵਿਆਪਤ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?” “ਜੋ ਕੁਝ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ— ਉਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਚਲ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” “ਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਕੌਣ, ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇਗਾ?” ਫਿਰ, ਜਯਾ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਗੁੰਮ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ, ਜੋ ਪਸ਼ੂ-ਪਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਨ। “ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਰਕਤੀਤਾ ਅਪਣਾਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਫਲ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਧੂਰੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਗਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ।” “ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਜਨਮ ਹੋਵੇਗਾ; ਪਰ ਛੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।” ਵੈਵਸਵਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਦੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ, ਅਤੇ ਕਰਮ-ਵਿਰਕਤੀਤਾ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਕਰਮ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।