ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਸ਼ਬਲਾਸ਼ਵ ਘੋੜੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੱਖ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਤੂੰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾ, ਅਤੇ ਜਠਰ ਵਿਚ ਵੱਸ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਲੁੱਟ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਦੱਖ ਨੇ ਵੈਰੀਣੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਠ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਮਹਾਰਥੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਉਹ ਧੀਆਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਧਰਮ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਦੱਖ ਦੀ ਇਸ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਅਰੁੰਧਤੀ, ਵਸੁਰ ਯਾਮੀ, ਲੰਬਾ, ਭਾਨੁ ਅਤੇ ਮਰੁਤਵਤੀ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਗਲਪਾ, ਮੁਹੂਰਤਾ, ਸਾਧਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾ—ਇਹ ਦੱਸ ਧੀਆਂ ਦੱਖ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਾਧਿਆ ਤੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਧਿਆ, ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਛੰਦਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜਯਾ, ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿਚ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਯਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਦਰਸ਼, ਪੌਰਨਮਾਸਾ, ਬ੍ਰਿਹਦਯਾ, ਰਥੰਤਰਾ, ਚਿੱਤੀ, ਵਿਚਿੱਤੀ, ਆਕੂਤੀ, ਕੂਤੀ, ਵਿਜ਼ਨਾਤਾ, ਵਿਜ਼ਨਾਤ, ਮਨੋ ਅਤੇ ਯਜ੍ਯ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿਚ ਜਿੱਤੇ ਗਏ; ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਤਮ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿਚ ਸਤਿਆ। ਤਾਮਸ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿਚ ਇਹ ਹਰੀ ਕਹਾਏ; ਰੈਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿਚ ਵੈਕੁੰਠ; ਅਤੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿਚ ਛੰਦਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਸਾਧਿਆ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਅਮਰ ਸਾਧਿਆ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿਚ, ਬਲਵਾਨ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਥੋੜੇ ਹੀ ਬਚੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਆਓ, ਅਸੀਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਧਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਈਏ; ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਹੋਵਾਂਗੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨੁ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਦੁਬਾਰਾ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ। ਉਥੇ, ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਮੁੜ ਜੰਮੇ; ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ, ਇੰਦਰ, ਸਤਿਆ ਅਤੇ ਹਰੀ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਸਨ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ, ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਜੋ ਸਾਧਿਆ ਬਣੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਮਨੋ, ਅਨੁਮੰਤਾ, ਪ੍ਰਾਣ, ਨਰ ਅਤੇ ਯਾਨ (ਸਕਤੀਸ਼ਾਲੀ)। ਚਿੱਤੀ, ਹਯ, ਨਯ, ਹੰਸ, ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਵਿਭੂ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਸਾਧਿਆ ਜੰਮੇ। ਪਿਛਲੇ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਨ; ਹੁਣ, ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣ: ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਉਦਾਨ, ਸਮਾਨ, ਵਿਆਨ; ਅਤੇ ਚਕਸ਼ੁ (ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ), ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰ (ਸੁਣਨਾ), ਪ੍ਰਾਣ (ਜੀਵਨ-ਵਾਯੂ), ਸਪਰਸ਼ (ਸਪਰਸ਼), ਬੁੱਧਿ (ਅਕਲ), ਅਤੇ ਮਨ (ਮਨ)। ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਉਦਾਨ, ਸਮਾਨ, ਵਿਆਨ—ਇਹ ਉਹ ਨਾਮ ਹਨ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਵਸੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਸੁ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਧਿਆ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ: ਧਰਾ, ਧ੍ਰੁਵ, ਸੋਮਾ, ਆਪਾ, ਅਨਲ, ਅਨਿਲ, ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ—ਇਹ ਅੱਠ ਵਸੁ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦ੍ਰਵਿਣ ਅਤੇ ਹੁਤਹਵ੍ਯਵਾਹ ਹੈ; ਧ੍ਰੁਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਵ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਲ ਹੈ, ਜਗਤ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ। ਸੋਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਵਰਚਾ ਅਤੇ ਬੁਧ ਹਨ, ਜੋ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ; ਦੋਵੇਂ ਰੋਹਣੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਧਾਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਕਲਿਲਾ ਹਨ; ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਉਲਲੇਖਿਤ ਹਨ। ਆਪਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਤੰਡਯਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਾ। ਸਕੰਦਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਪੈਰ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ। ਕੁਮਾਰ, ਅੱਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸ਼ਾਖਾ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਅਤੇ ਨੈਗਮੇਯਾ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਜੰਮੇ। ਸ਼ਿਵਾ, ਅਨਿਲ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨੋਜਵਾ ਹੈ। ਅਨਿਲ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਅਵਿਜ਼ਨਾਤਗਤੀ ਅਤੇ ਮਨੋਜਵਾ। ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿ ਦੇਵਲਾ ਹੈ; ਦੇਵਲਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਖ਼ਮਾਵਤ ਅਤੇ ਮਨੀਸ਼ਿਨ, ਦੋਵੇਂ ਗਿਆਨਵਾਨ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਭੈਣ ਇੱਕ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਯੋਗ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅਲਿਪਤ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਸਾ, ਵਸੁਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਠਵੇਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਹਾਂ ਸ਼ਿਲਪੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਪਿਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥਾਂ ਦਾ ਰਚਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਮਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰੀਗਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾ ਤੋਂ ਦੱਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਜੰਮੇ: ਕ੍ਰਤੁ, ਦੱਖ, ਸ਼੍ਰਵ, ਸਤਿਆ, ਕਾਲ, ਕਾਮ, ਧੁਨੀ, ਕੁਰੁਵਾਨ, ਪ੍ਰਭਵਾਨ ਅਤੇ ਰੋਚਮਾਨਾ—ਇਹ ਦੱਸ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਮੰਗਲਮਈ ਵਿਸ਼ਵਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ। ਮਰੁਤਵਤੀ ਤੋਂ ਮਰੁਤਵੰਤ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਭਾਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਨਵ ਕਹਾਏ; ਮੁਹੂਰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਹੂਰਤ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਲੰਬਾ ਤੋਂ ਘੋਸ਼ਾ ਜੰਮੀ। ਸੰਗਲਪਾ ਤੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੰਗਲਪ ਜੰਮਿਆ; ਨਾਗਵੀਥੀ ਤੋਂ, ਤਿੰਨ ਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਰਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹਪਤਨੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ। ਅਰੁੰਧਤੀ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜੰਮੀ; ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਧਰਮ ਦਾ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਨਿਯਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।