ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਸ਼ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਉਪਮਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਸ਼ਯਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਨੇ ਡਕਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭੂਮਿਕਾ ਅਪਣਾਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਡਕਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਦੂਜਾ ਮਨ-ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ; ਪਹਿਲਾ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਰਦ ਨੇ ਡਕਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਜੋ ਹਰਯਸ਼ਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਡਕਸ਼, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ। ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਤੇ, ਡਕਸ਼ ਨੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਾਰਦ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਵੇ। ਇਸ ਲਈ, ਡਕਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰਦ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਚ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਕਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ, ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: “ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ?” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਤ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਡਕਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹਰਯਸ਼ਵ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: “ਤੁਸੀਂ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਅਣਭਿੱਜੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ, ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਵੰਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਵਧਾਓਗੇ? ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਾਪ ਕਿੰਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਰਚਨਾ ਕਰੋਗੇ? ਚਾਹੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਣਾਓ, ਦੋਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ; ਵਾਯੂ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਜ ਵੀ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਕੇ, ਡਕਸ਼ ਨੇ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵੈਰੀਣੀ ਤੋਂ ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਏ। ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸ਼ਬਲਸ਼ਵ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣੇ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ, ਨਾਰਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਠੀਕ ਕਿਹਾ; ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।” ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਾਪ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਓਗੇ; ਉਹ ਵੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਦ ਸ਼ਬਲਸ਼ਵ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਡਕਸ਼ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਤੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਂ ਅਤੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰੇਂ!” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਡਕਸ਼ ਨੇ ਵੈਰੀਣੀ ਤੋਂ ਸੱਠ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਈ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਉਹ ਸੱਠ ਧੀਆਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀਆਂ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਡਿਆਨੁ ਧਰਮ, ਸੋਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਡਕਸ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਸੁਭਾਗ, ਤੇ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਤੇ ਦੈਤੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸੁਣੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਧਰਮ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ: ਅਰੁੰਧਤੀ, ਵਸੁਰ ਯਾਮੀ, ਲੰਬਾ, ਭਾਨੁ, ਤੇ ਮਰੁਤਵਤੀ—ਸੰਕਲਪਾ, ਮੁਹੂਰਤਾ, ਸਾਧਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾ—ਇਹ ਦਸ ਧੀਆਂ, ਡਕਸ਼ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਾਧਿਆ ਤੋਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਰਹ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਧਿਆ, ਜਨਮਿਆ—ਵੱਡੀ ਸੁਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਛੰਦਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜਯਾ, ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਜੋਂ ਬਣੇ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ-ਸਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਦਰਸ਼, ਪੌਰਨਮਾਸਾ, ਬ੍ਰਹਦਯਾ, ਰਥੰਤਰਾ, ਚਿੱਤੀ, ਵਿਚਿੱਤੀ, ਆਕੂਤੀ, ਕੂਤੀ, ਵਿਜ्ञਾਤਾ, ਵਿਜ्ञਾਤਾ, ਮਨੋ, ਤੇ ਯਜ्ञ। ਇਹ ਹਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਯਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਏ ਅਤੇ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ ਗਏ; ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਕਹਾਏ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਤਿਆ। ਤਾਮਸ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਰੀ ਕਹਾਏ; ਰੈਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੈਕੁੰਠ; ਅਤੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਛੰਦਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸਾਧਿਆ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੇ ਗਏ। ਬਾਰਹ ਅਮਰ ਸਾਧਿਆ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡੀ ਸੁਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਮਨੁ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਤਾ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ: “ਅਸੀਂ, ਵੱਡੀ ਸੁਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਸਾਧਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਈਏ; ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਵਾਂਗੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੀ ਵਧੀਕ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ, ਮਨੁ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਦੇ ਬਾਰਹ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਏ। ਉਥੇ, ਨਰਾ ਅਤੇ ਨਾਰਾਏਣ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਏ; ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ, ਇੰਦਰ, ਸਤਿਆ, ਅਤੇ ਹਰੀ—ਇਹ ਦੋ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਤਾ ਸਨ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ, ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਜੋ ਸਾਧਿਆ ਬਣੇ: ਮਨੋ, ਅਨੁਮੰਤਾ, ਪ੍ਰਾਣਾ, ਨਰਾ, ਤੇ ਯਾਨਾ; ਚਿੱਤੀ, ਹਯਾ, ਨਯਾ, ਹੰਸਾ, ਨਾਰਾਏਣ, ਪ੍ਰਭਾਵ, ਤੇ ਵਿਭੂ—ਇਹ ਬਾਰਹ ਸਾਧਿਆ ਜਨਮ ਲਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਧਿਆਇ, ਵੰਸ਼, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।