ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦ ਪਰਮਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਉਹਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਪਰ ਜਦ ਇਹ ਮਨੋਜਾਤ ਜੀਵ ਵਧੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਫਿਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਉਹਨੇ ਵਿਰਾਣਾ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਅਸਿਕਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਅਸਿਕਨੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸੀ, ਉਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਚਲਤੀ-ਫਿਰਦੀ ਤੇ ਅਚਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਪੁੱਤਰ ਦੱਖ ਨੇ ਵਿਰਿਣਾ ਦੀ ਸੁਪਤ੍ਰੀ ਅਸਿਕਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਦੱਖ, ਜੋ ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ-ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਛੱਡੇ ਗਏ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਥੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਵੇਗੀ; ਪਹਿਲਾਂ ਇਥੇ, ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੱਖ ਦੁਆਰਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੱਖ, ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਸਿਕਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੱਖ ਨੇ ਅਸਿਵਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੈਰੀਣੀ (ਅਸਿਕਨੀ) ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸੰਖਿਆ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਬਚਨ ਆਖੇ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਆ ਗਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕਸ਼੍ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਰਿਵਾਜ ਵਜੋਂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੱਖ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜੰਮਿਆ; ਦੱਖ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਮਨੋਜਾਤ ਪੁੱਤਰ ਦੁਬਾਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਦੂਜਾ ਮਨੋਜਾਤ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਬਣਿਆ; ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਨਾਰਦ ਹੀ ਸੀ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਦੱਖ ਦੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਹਰਯਸ਼ਵਾਂ, ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਦੱਖ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ। ਫਿਰ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ 'ਤੇ, ਦੱਖ ਨੇ ਨਿਰਣੇ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਾਰਦ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ। ਇਉਂ ਦੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਮਿਆ, ਹੁਣ ਡਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਸੂਤ ਜੀ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ, "ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਰਦ ਦੁਆਰਾ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੱਖ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹਰਯਸ਼ਵ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ, ਅਣਭਿੱਜੇ ਹੋ, ਨਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਵੰਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਵਧਾਓਗੇ? ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਾਪ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਤੁਸੀਂ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੋਗੇ? ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਧ, ਦੋਸ਼ ਤਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਦੱਖ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਆਚ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੱਖ ਨੇ ਵੈਰੀਣੀ ਤੋਂ ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਸ਼ਬਲਸ਼ਵ, ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਨਾਰਦ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਚਨ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਠੀਕ ਆਖਿਆ ਸੀ; ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲੀਏ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਾਪ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਵਾਂਗੇ। ਉਹ ਵੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਜੇ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਦ ਸ਼ਬਲਸ਼ਵ ਵੀ ਗੁਆਚ ਗਏ, ਦੱਖ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾ ਅਤੇ ਜਠਰ ਵਿਚ ਵੱਸ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਏ, ਦੱਖ ਨੇ ਵੈਰੀਣੀ ਤੋਂ ਸਠ (60) ਮਸ਼ਹੂਰ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ; ਇਉਂ ਹੀ ਧਰਮ, ਸੋਮ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹਿਆ। ਜੇਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਦੱਖ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਯਸ਼, ਸੁਖ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ ਕਿ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਪਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਅਰੁੰਧਤੀ, ਵਸੁਰ ਯਾਮੀ, ਲੰਬਾ, ਭਾਨੁ, ਮਰੁਤਵਤੀ, ਸੰਕਲਪਾ, ਮੁਹੂਰਤਾ, ਸਾਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਾ—ਇਹ ਦਸ ਧੀਆਂ, ਦੱਖ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਾਧਿਆ ਤੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਧਿਆ, ਜੰਮੇ, ਜੋ ਚੰਦਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਭਾਗੀ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਯਾ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਸ਼, ਪੌਰਣਮਾਸ, ਬ੍ਰਿਹਦਯਾ, ਰਥੰਤਰਾ, ਚਿੱਤੀ, ਵਿਚਿੱਤੀ, ਆਕੂਤੀ ਅਤੇ ਕੂਤੀ—ਇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।