ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੌਰਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪੌਰਵ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਉਜਾਗਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਮਹਾਤਪੌਰਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੁਕਮਰਥ ਸੀ, ਜੋ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਰੁਕਮਰਥ ਤੋਂ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੁਮਤੀ। ਸੁਮਤੀ ਤੋਂ ਇਕ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਨਮ੍ਰ ਰਾਜਾ ਸਨਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਤਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਤਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੌਥੁਮ ਹਿਰਣਿਆਨਾਭ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਮ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਵੀ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੂਰਬੀ ਸੰਪਰਦਾਏ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਮਨ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਬਣਾਏ। ਪੌਰਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹੀਰੋਈਕ ਵੰਸ਼ਜ ਕਾਰਤੀ ਉਗ੍ਰਾਯੁਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਪૃਸ਼ਤ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਪੰਚਾਲ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮਹਾਬਲੀ ਨੀਲ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਗ੍ਰਾਯੁਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਕ੍ਸ਼ੇਮ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਕ੍ਸ਼ੇਮ ਤੋਂ ਸੁਵੀਰ, ਸੁਵੀਰ ਤੋਂ ਨ੍ਰਿਪੰਜਯ, ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਪੰਜਯ ਤੋਂ ਵੀਰਰਥ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੌਰਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਮੀਢ਼ ਅਤੇ ਨੀਲਿਨੀ ਤੋਂ ਨੀਲ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਸੁਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਸੁਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪੁਰੁਜਾਨੁ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪੁਰੁਜਾਨੁ ਤੋਂ ਰਿਕਸ਼ਾ। ਰਿਕਸ਼ਾ ਤੋਂ ਕਈ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ: ਮੁਦਗਲ, ਸ੍ਰਿਞਜਯ, ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਹਦਿਸ਼ੁ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਯਵੀਯਾਨ ਅਤੇ ਪੰਚਵਾਂ ਕੰਪਿਲਯ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਪੰਜੇ ਹੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਚਾਲ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਮੁਦਗਲ ਤੋਂ ਮੌਦਗਲ ਵੰਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰੰਤੂ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਗੀਰਸ ਵੰਸ਼ਜ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਰਿਹਾਏ, ਮੁਦਗਲ ਦੇ ਕੰਠਾ ਕੂਲ ਦੇ ਮੁਦਘਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਦਗਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਇੰਦਰਸੇਨਾ ਤੋਂ ਬਧਯਸ਼ਵ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਬਧਯਸ਼ਵ ਤੋਂ ਦੁਇ ਜੁੜਵਾਂ, ਜੋ ਮੈਨਕਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਜਰਿਸ਼ਿ ਦਿਵੋਦਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਹਲਿਆ ਹੋਏ। ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਜੋ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਸਤ੍ਯਧ੍ਰਿਤਿ, ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਸਤ੍ਯਧ੍ਰਿਤਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਅਪਸਰਾ ਦੇਖੀ, ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ ਇਕ ਰੇੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਹੀ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ। ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਬੱਚਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਗੌਤਮੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰਿਪੀ ਸੀ, ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਇਹ ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਤਥਯ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਵੰਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਦਿਵੋਦਾਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਵੋਦਾਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ ਰਾਜਾ ਮਿਤਰਯੂ, ਜੋ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂ ਸੀ। ਮਿਤਰਯੂ ਤੋਂ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਅਤੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਤੋਂ ਸਮ੍ਰਿਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਵੀ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਭਾਰਗਵ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਸ਼ਤਰੀ ਸੰਬੰਧ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਚਯਵਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਰਥ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਚਯਵਨ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸੁਦਾਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਸੌਦਾਸਾ, ਸਾਹਦੇਵ ਅਤੇ ਸੋਮਕ। ਜਦੋਂ ਵੰਸ਼ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਦ ਅਜਮੀਢ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਸੋਮਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਮਕ ਨੂੰ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਸੋਮਕ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪૃਸ਼ਤਾ, ਜੋ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦਾ ਦਾਦਾ ਸੀ। ਪૃਸ਼ਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦੁਯੁਮਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ। ਅਜਮੀਢ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪਤਨੀ ਧੂਮਿਨੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ। ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਧੂਮਿਨੀ ਨੇ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹੀ, ਘੱਟ ਭੋਜਨ ਕਰਦੀ, ਯਜਨ ਅਗਨੀ ਕੋਲ ਸਦਾ ਜਾਗਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਵਰਤ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕੇਵਲ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਧੂਮਰਵਰਣਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਜਮੀਢ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਧੂਮਰਵਰਣਾ ਤੋਂ ਋ਕਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਋ਕਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸੰਵਰਣ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੰਵਰਣ ਤੋਂ ਕੁਰੁ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਕੁਰੁ ਉਹ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਲ ਚਲਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਹਲ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਉੱਥੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਖਦਾਇਕ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਜਨਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣੀ। ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜੋ ਕੁਰੁ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਰੁ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁੱਤਰ ਸੁਧਨਵਨ ਅਤੇ ਜਹਨੂ ਸੀ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਰੀਮਰਦਨ। ਸੁਧਨਵਨ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਚਯਵਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਚਯਵਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਕ੍ਰਿਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੀਰ ਵਿਦ੍ਯੋਪਰਚਾਰ ਸੀ। ਵਿਦ੍ਯੋਪਰਚਾਰ ਤੋਂ ਗਿਰਿਕਾ ਦੇ ਗਰਭੋਂ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ: ਮਹਾਰਥ, ਭਗਧਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਹਦਰਥ, ਪ੍ਰਤਿਆਗ੍ਰਹ, ਕੁਸ਼ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਣਿਵਾਹਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਮਾਥੈਲਯ, ਲਲਿੱਥ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਮਤਸ੍ਯਕਾਲ। ਬ੍ਰਹਦਰਥ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰ ਸੀ। ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਋ਸ਼ਭ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਋ਸ਼ਭ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਪਵਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਪੁਸ਼ਪਵਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਜਾ ਸਤ੍ਯਹਿਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਸੁਧਨਵਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਰਜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਰਜਾ ਤੋਂ ਨਭਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਇਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਉਮਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੀ ਜਰਾਸੰਧ, ਜੋ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ।