ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਮਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਿੰਨ ਸਨ—ਪਰਾ, ਸਤਵਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ, ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ। ਪਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਹੋਇਆ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸੁਕ੍ਰਿਤੀ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਬ੍ਰਜਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਣੇ। ਵਿਬ੍ਰਜਾ ਤੋਂ ਅਨੂਹਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸਨ। ਅਨੂਹਾ ਨੇ ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਘਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਣੇ। ਅਨੂਹਾ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਘਣੇ ਤਪੱਸਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੋਗਸੁਨੁ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਪੁੱਤਰਤਾ ਤੋਂ ਰਾਜੇ ਬਣੇ, ਪਰ ਕੁਝ ਨੇ ਅਧਰਮ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਦਕਸੇਨ ਸੀ। ਉਦਕਸੇਨ ਤੋਂ ਭਲਾਤਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭਲਾਤਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇਜਯਾ ਰਾਜੇ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਉਗ੍ਰਾਯੁਧ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਗ੍ਰਾਯੁਧ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਾਰਿਆ? ਦਵਿਮੀਢਾ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ ਯਵੀਨਰ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਤਯਧ੍ਰਿਤੀ ਜਨਮੇ। ਫਿਰ ਸਤਯਧ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਦ੍ਰਿੜਨੇਮੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਨੇਮੀ ਤੋਂ ਸੁਵਰਮਾ ਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਸੁਵਰਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰਵਭੌਮ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛਤਰ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਪੌਰਵ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਮਹਤਪੌਰਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਰੁਕਮਰਥ ਹੋਇਆ। ਰੁਕਮਰਥ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਤੋਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੁਮਤੀ ਜਨਮੇ। ਸੁਮਤੀ ਤੋਂ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਰਾਜਾ ਸਨਤੀ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਤਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੌਥੁਮਾ ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ ਚੋਵੀਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਮ ਗਾਇਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਕਰਤੀ ਉਗ੍ਰਾਯੁਧ, ਜੋ ਪੌਰਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਤ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਤਾਕਤਵਰ ਨੀਲ, ਜੋ ਪੰਚਾਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਉਗ੍ਰਾਯੁਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕ੍ਸ਼ੇਮ ਜਨਮੇ; ਕ੍ਸ਼ੇਮ ਤੋਂ ਸੁਵੀਰ, ਸੁਵੀਰ ਤੋਂ ਨ੍ਰਿਪੰਜਯਾ, ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਪੰਜਯਾ ਤੋਂ ਵੀਰਰਥਾ ਹੋਏ—ਇਹ ਸਭ ਪੌਰਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਮੀਢਾ ਅਤੇ ਨੀਲਿਨੀ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਨੀਲ ਜਨਮੇ; ਉਸ ਦੀ ਘਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੁਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਇਆ। ਸੁਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪੁਰੁਜਾਨੁ, ਪੁਰੁਜਾਨੁ ਤੋਂ ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ ਤੋਂ ਕਈ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਦਗਲਾ, ਸ੍ਰਿਞਜਯਾ, ਬ੍ਰਹਦਿਸ਼ੁ ਰਾਜਾ, ਨੌਜਵਾਨ ਯਵੀਯਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਕੰਪਿਲਯਾ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪੰਜੇ ਹੀ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਚਾਲਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਮੁਦਗਲਾ ਤੋਂ ਮੌਦਗਲਯਾ ਜਨਮੇ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਅੰਗੀਰਸ ਵੰਸ਼ੀ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਰੁਕੇ, ਮੁਦਗਲਾ ਦੇ ਕੰਠਾ ਗੋਤ ਦੇ ਮੌਦਗਲਯਾ ਹੋਏ। ਮੁਦਗਲਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਘਣੀ ਵਿਦਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਇੰਦਰਸੇਨਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਬਧਿਆਸ਼ਵ ਜਨਮੇ; ਬਧਿਆਸ਼ਵ ਤੋਂ ਜੁੜਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਮੇਨਕਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਵੋਦਾਸ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਹਲਿਆ—ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਜੋ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਨਮੇ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤਯਧ੍ਰਿਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਤੀਰ ਅੰਦਾਜੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਸਤਯਧ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ ਇੱਕ ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਗੌਤਮੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਨਮੀ। ਇਹ ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਜੋ ਰਿਤਥਿਆ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਦਿਵੋਦਾਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਵੋਦਾਸ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਾਜਾ ਮਿਤ੍ਰਯੂ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਮਿਤ੍ਰਯੂ ਤੋਂ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਤੋਂ ਸਮ੍ਰਿਤਾ ਜਨਮੇ—ਇਹ ਵੀ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭੀ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਭਾਰਗਵ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਸ਼ਤਰੀ ਸੰਬੰਧ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਚ੍ਯਵਨ ਜਨਮੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਰਥਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਚ੍ਯਵਨ ਤੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੁਦਾਸਾ ਜਨਮੇ; ਸੁਦਾਸਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੌਦਾਸਾ, ਸਹਦੇਵ ਅਤੇ ਸੋਮਕਾ ਹੋਏ। ਜਦ ਵੰਸ਼ ਘੱਟ ਗਿਆ, ਅਜਮੀਢਾ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮੇ; ਉਸ ਤੋਂ ਸੋਮਕਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਸੋਮਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪૃਸ਼ਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦਾ ਦਾਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦਯੁਮਨ ਸੀ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਅਜਮੀਢਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਧੂਮਿਨੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਸਾਲ ਤਕ ਘਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੀ, ਘੱਟ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੀ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਗਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਉੱਤੇ ਸੁਤੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਧੂਮਰਵਰਣਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਅਜਮੀਢਾ ਜਨਮੇ। ਉਸ ਨੇ ਧੂਮਰਵਰਣਾ ਤੋਂ ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਜਨਮਿਆ। ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸੰਵਰਣਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੰਵਰਣਾ ਤੋਂ ਕੁਰੂ ਜਨਮੇ। ਕੁਰੂ ਨੇ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਈ ਸਾਲ ਤਕ ਉਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜੋਤਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਉਹ ਜੋਤ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਹਾਵਣੀ ਅਤੇ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਬਣ ਗਈ।