ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਯੱਸਯਾ ਤੋਂ ਉਤਥਯ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਉਸ਼ਿਜਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਸ਼ਾਂਕ੍ਰਿਤਿਕ, ਗਾਰਗਯ-ਕਾਣਵ ਅਤੇ ਅਥੀਤਰ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੁਦਗਲ, ਵਿ਷্ণੁਵ੍ਰਿੱਧ, ਹਰਿਤ, ਵਾਯਵ, ਭਾਕ੍ਸ਼, ਭਾਰਦਵਾਜ, ਆਰਸ਼ਭ ਅਤੇ ਕਿੰਭਯ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਭ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਅਤੇ ਦਸ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਅੰਗਿਰਸ ਵੀ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਰੀਚਿ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਿਤ ਅਤੇ ਅਚਲ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਮੈਰੀਚਿ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਧਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਬਹੁਤ ਵੰਸ਼ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਿਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸਾਰੀਆਂ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵਧੌਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਮੈਰੀਚਿ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਾਣੀ ਦਾ ਮਨਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਸ਼੍ਯਪ, ਜੋ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਰੰਗਤ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਰ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਧੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਤਾਨ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ "ਕਸ਼੍ਯ" ਨਾਮਕ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਤੀ। "ਹਸ਼ਚੇਕਸ" ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; "ਕਸ਼੍ਯ" ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਰਾਬ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ "ਕਸ਼੍ਯਪ" ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਇਹੀ ਪੀਣ ਕਰਕੇ ਪਿਆ। ਕੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਦਸ਼ਾ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਉਪਰੰਤ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨੀ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ, ਜੋ ਵਾਰੁਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਨੇਕ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਾਠ ਅਤੇ ਸ੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੁਣ, ਛੇਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁ ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਸਵਯੰਭੂਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।" ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ, ਸਵਯੰਭੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਉਤੇ, ਆਪ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਚਲਿਤ ਅਤੇ ਅਚਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਮਨੁ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ: ਜੋ ਗਰਭ ਤੋਂ, ਅੰਡੇ ਤੋਂ, ਸੜਨ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਯੋਗ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਮਨੁੱਖ, ਸੱਪ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ—ਇਹ ਸਭ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਰੂਪ, ਧਨ ਅਤੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਚਲਿਤ ਜੀਵ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਮਨੁੱਖ, ਸੱਪ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਯਕਸ਼, ਭੂਤ, ਪਿਸਾਚ, ਪੰਛੀ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵੀ ਬਣਾਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਨੋਜਾਤ ਜੀਵ ਵੱਧੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮਹਾਦੇਵ—ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹਨ—ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸੰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਵਿਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਧੀ ਅਸਿਕਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਧੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਲਿਤ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੀ, ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਵਿਰਿਣਾ ਦੀ ਧੀ ਅਸਿਕਨੀ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ। ਦਕ੍ਸ਼, ਜੋ ਸਰਪਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿੱਲਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੜੇ ਗਰਵ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਥੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇੱਥੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਵੇਗੀ; ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ, ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਬਿੱਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਦਕ੍ਸ਼, ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਵਿਰਿਣਾ ਦੀ ਧੀ ਅਸਿਕਨੀ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ, ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਅਸਿਵਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਣੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜਸ਼ੀਲ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਐਸੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਲਿਆ। ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੈ; ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਹ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ; ਇੱਥੇ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨ-ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਆਇਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੂਜਾ ਮਨ-ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਹਰਯਸ਼ਵਾਂ—ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲਈ; ਉਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਦਕ੍ਸ਼, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਦੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਉੱਤੇ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਾਰਦ ਤੁਹਾਡੀ ਧੀ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਫਿਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੁਤ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਕਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਰਦ ਦੁਆਰਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਏ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁੱਛ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਵਚਨ ਕਹੇ।