ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਮਰਥ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿ਷ਣੁਪਦ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੋਮ ਰਸ ਪੀਤਾ ਸੀ। ਧਰਮਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਰਥ। ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਮਪਾਦ ਵੀ ਆਖਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਸ਼ਾਂਤਾ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚਾਰ ਫੌਜਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਰ ਚਤੁਰੰਗਾ ਨਾਮਕ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਪਠੁਲਾਸ਼ਾ ਸੀ। ਪਠੁਲਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਚੰਪਾ ਜਨਮਿਆ। ਚੰਪਾਵਤੀ ਨਗਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਪਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਸਦੀ ਸੀ। ਚੰਪਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਵੱਸਿਆ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸਭ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਭਗਤ ਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਸੀ। ਤੰਡਿਕਰਟਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਰਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕਰਵਾਰਣ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮੰਧੋਰ ਰਥ ਦਿੱਤਾ। ਹਰਯੰਗਾ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਾਜਾ ਭਦਰਰਥ ਸੀ। ਭਦਰਰਥ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਤਕਰਮਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਨਮਨਾ ਜਨਮਿਆ। ਬ੍ਰਿਹਨਮਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਯਦਰਥ ਸੀ। ਜਯਦਰਥ ਤੋਂ ਰਿਢਰਥ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਰਿਢਰਥ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਜਿਤ ਜਨਮੇਜਯਾ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਅੰਗ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਰਣ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਕਰਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਸੀ, ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕਰਣ, ਜੋ ਰਥੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਹ ਅੰਗ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ। ਬ੍ਰਿਹਦਭਾਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਹਨਮਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਦੋਵਾਂ ਚੈਦਯ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀਆਂ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਕ-ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਯਸ਼ੋਦੇਵੀ ਅਤੇ ਸਤਿਆ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੰਸ਼ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਯਸ਼ੋਦੇਵੀ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਜਯਦਰਥ ਜਨਮਿਆ। ਸਤਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਜਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖ਼ਤਰੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ। ਵਿਜਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਤਵ੍ਰਤ। ਧ੍ਰਿਤਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤ੍ਯਕਰਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਸਤ੍ਯਕਰਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਥੀ ਅਧਿਰਥਾ ਸੀ। ਅਧਿਰਥਾ ਨੇ ਕਰਣ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਣ ਰਥੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਰਣ ਦੀ ਕਥਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਗ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਪੂਰੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੂਰੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਵਿਧਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਜਿੱਤੀ। ਅਵਿਧਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵੀਰ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨਸਯੁ ਸੀ। ਮਨਸਯੁ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਜਯਦਾ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਧੁੰਧੂ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਧੁੰਧੂ ਤੋਂ ਬਹੁਗਵੀ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੰਜਾਤੀ ਜਨਮਿਆ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਸੰਜਾਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੌਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ। ਰੌਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਅਪਸਰਾ ਘ੍ਰਤਾਚੀ ਤੋਂ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜੇਯੁ, ਕ੍ਰਤੇਯੁ, ਵਕ੍ਸ਼ੇਯੁ, ਸਥੰਡਿਲੇਯੁ, ਘ੍ਰਤੇਯੁ, ਜਲੇਯੁ, ਤੇ ਸਥਲੇਯੁ ਸਨ। ਧਰਮੇਯੁ, ਸਨ੍ਨਤੇਯੁ, ਤੇ ਵਨੇਯੁ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਸਨ, ਕੁੱਲ ਦਸ। ਰੁਦ੍ਰ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ, ਮਦ੍ਰ, ਸ਼ੁਭਾ, ਤੇ ਜਾਮਲਜਾ ਵੀ ਹੋਏ। ਤਲਾ, ਖਲਾ, ਇਹ ਸੱਤ, ਅਤੇ ਜੋ ਗੋਪਜਲਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤਾਮਰਰਸਾ ਅਤੇ ਰਤਨਕੂਟੀ ਵੀ। ਆਤਰੇਯ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ; ਅਨਾਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਿਵੇਯੁ ਹੋਇਆ। ਰਿਵੇਯੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਵਲਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਤਕਸ਼ਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰੰਤੀ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਨਰਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੰਤੀ ਨੇ ਨੇਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ: ਤ੍ਰਸੂ, ਪ੍ਰਤਿਰਥ, ਤੇ ਧ੍ਰੁਵ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ। ਗੌਰੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀ ਸੀ, ਮਾਂਧਾਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਹੋਈ। ਪ੍ਰਤਿਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧੁਰਿਆ ਤੋਂ ਕੰਠਾ ਜਨਮਿਆ। ਕੰਠਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਸੀ; ਕੰਠਾ ਤੋਂ ਕਾਂਠਾਯਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਏ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਤ੍ਰਸੂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮਲੀਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਪਦਾਤਾ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਸੁਸ਼ਮੰਤ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ, ਪ੍ਰਵੀਰ ਤੇ ਅਨਘ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਚਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਦੌਸ਼ਯੰਤੀ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ। ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਭਰਤ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਅਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਮਾਂ ਧੌਂਕਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਹੀ ਹੈ; 'ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ'—ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਸੱਚ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।" "ਜੋ ਬੀਜ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਮ ਲੋਕ ਤੋਂ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਤੇ ਤੂੰ ਗਰਭ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈਂ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਨਾ ਤਿਆਗ।" ਭਰਤ ਨੇ ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਨੌ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ; ਪਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਮੇਰੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਵਾਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜੇ ਲਈ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਖੇਰਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਮਾਰੁਤਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਲਿਆ ਕੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਮਾਰੁਤਾਂ ਨੇ ਸੰਚਾਰ ਕਰਾਇਆ, ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ, ਭਰਦਵਾਜ ਮਹਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇ ਮਾਰੁਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭਰਤ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਬਿਆਨ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਨਮ ਦੇਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ; ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਸੁੰਦਰਿ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ।" ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ; ਗਰਭ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ।" "ਤੇਰਾ ਬੀਜ ਅਫਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਕਰਮ ਅਧਰਮੀ ਹੈ," ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਇਸ ਉੱਤਰ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: "ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਨਯ ਨੂੰ ਕੋਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾ ਦੇਵੀ।" ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਜਬਰਦਸਤੀ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਆਇਆ। ਤਦ ਗਰਭ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: "ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।