ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਦਿਰਘਤਮਸ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਧ, ਬੁੱਢੇ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਸਨ, ਗਊਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਨੌਜਵਾਨ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਊਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਗੌਤਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਕਕ੍ਸ਼ੀਵਾਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਉਹ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਪਣੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਅਸਲ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਕਕ੍ਸ਼ੀਵਾਨ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਭਗਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਕਕ੍ਸ਼ੀਵਾਨ ਦੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਗੌਤਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਦਿਰਘਤਮਸ, ਜੋ ਬਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਰੋਚਨ ਦੇ ਪੋਤੇ ਸਨ, ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਇਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਬਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਥੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਯੋਗੀ ਹੋ ਕੇ, ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਗ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਧਿਵਾਹਨ ਹੋਏ। ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਅਨਪਾਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਅਨਪਾਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਵਿਰਥ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਦਿਵਿਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਿਆਨੀ ਧਰਮਰਥ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਧਰਮਰਥ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੁਪਦ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਯਜਨਾ ਕਰਕੇ ਸੋਮ ਪੀਤਾ। ਧਰਮਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਚਿਤਰਰਥ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਲੋਮਪਾਦ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਸੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰੰਗੀਣੀ ਫੌਜ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚਤੁਰੰਗਾ ਨਾਮੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਪૃਥੁਲਾਸ਼ਾ ਸੀ। ਪૃਥੁਲਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚੰਪਾ ਸੀ। ਚੰਪਾਵਤੀ ਨਗਰੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੰਪਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਚੰਪਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ। ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਤਪ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ। ਤੰਡਿਕਰਟ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਰਣ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਕਰਵਾਰਣ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮੰਦੋਰ ਨਾਮੀ ਵਧੀਆ ਰਥ ਦਿੱਤਾ। ਹਰਿਅੰਗ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਾਜਾ ਭਦਰਰਥ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਭਦਰਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਿਹਤਕਰਮਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਸੀ, ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਨਮਨਾ ਜਨਮਿਆ। ਬ੍ਰਿਹਨਮਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਜਯਦਰਥ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਋ਢਰਥ ਹੋਇਆ। ਋ਢਰਥ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਜਿਤ ਜਨਮੇਜਯਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਅੰਗ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਰਣ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਕਰਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਜਾਤਿ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਕਿਵੇਂ ਕਰਣ, ਜੋ ਰਥੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅੰਗ ਵੰਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਬ੍ਰਿਹਦਭਾਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਹਨਮਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਦੋਵੇਂ ਚੈਦਿ ਰਾਜ ਦੀ ਧੀਆਂ। ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਯਸ਼ੋਦੇਵੀ ਅਤੇ ਸਤਿਆ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੰਸ਼ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਯਸ਼ੋਦੇਵੀ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਜਯਦਰਥ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਖੱਤਰੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਤਿਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਜਯਾ ਨਾਮੀ ਹੋਇਆ। ਵਿਜਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਤਵ੍ਰਤ। ਧ੍ਰਿਤਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤ੍ਯਕਰਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਸਤ੍ਯਕਰਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਥੀ ਅਧਿਰਥ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਰਣ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਣ ਰਥੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਕਰਣ ਬਾਰੇ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਅੰਗ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੂਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਵਿਦ੍ਧਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਜਿੱਤੀ। ਅਵਿਦ੍ਧਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵੀਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨਸ੍ਯੂ ਸੀ। ਮਨਸ੍ਯੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਯਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਧੁੰਦੁ ਸੀ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਧੁੰਦੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਗਵੀ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਜਾਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੰਜਾਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੌਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਰੌਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵ ਨੇ ਅਪਸਰਾ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਤੋਂ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜੇਯੁ, ਕ੍ਰਿਤੇਯੁ, ਵਕ੍ਸ਼ੇਯੁ, ਸਥੰਡਿਲੇਯੁ, ਘ੍ਰਿਤੇਯੁ, ਜਲੇਯੁ ਅਤੇ ਸਥਲੇਯੁ—ਇਹ ਸੱਤ ਹੋਏ। ਧਰਮੇਯੁ, ਸਨ੍ਨਤੇਯੁ ਅਤੇ ਵਨੇਯੁ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੋਰ, ਕੁੱਲ ਦਸ ਹੋਏ। ਰੁਦ੍ਰ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ, ਮਦ੍ਰ, ਸ਼ੁਭਾ ਅਤੇ ਜਾਮਲਜਾ ਵੀ ਹੋਏ। ਤਲਾ, ਖਲਾ ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਤ, ਅਤੇ ਜੋ ਗੋਪਜਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਮਰਰਸਾ ਅਤੇ ਰਤਨਕੂਟੀ ਆਦਿ ਹੋਏ। ਆਤ੍ਰੇਯ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਸੀ; ਅਨਾਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਿਵੇਯੁ ਸੀ। ਰਿਵੇਯੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਵਲਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਤਕਸ਼ਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰੰਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਇਆ। ਰੰਤੀ, ਜੋ ਨਰ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਨੇ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ: ਤ੍ਰਾਸੂ, ਪ੍ਰਤਿਰਥ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ। ਗੌਰੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀ ਸੀ, ਉਹ ਮਾਂਧਾਤ੍ਰ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। ਪ੍ਰਤਿਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧੁਰਿਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੰਠਾ ਸੀ। ਕੰਠਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਧਾਤਿਥਿ ਸੀ; ਕੰਠਾ ਤੋਂ ਕਾਂਠਾਯਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ। ਤ੍ਰਾਸੂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮਲੀਨ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਚਨ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਪਦਾਤਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਸੁਸ਼ਮੰਤ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ, ਪ੍ਰਵੀਰ ਅਤੇ ਅਨਘ; ਫਿਰ, ਸਮਰਾਟ ਦੌਸ਼ਯੰਤਿ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ, ਜਨਮਿਆ। ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਧਰਤੀ ਭਾਰਤ ਨਾਮੀ ਹੋਈ। ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ: "ਮਾਂ ਫੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਉਹੀ ਹੈ; 'ਦੁਸ਼ਯੰਤ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ'," ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ।