ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਨੇਕ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਛੱਡਿਆ, ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਪਿਆ ਬੱਚਾ ਬੋਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮੇ (ਦੁਇਜ) ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇੱਥੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਬੀਜ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਗਿਆ ਸੀ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠੇ: “ਤੂੰ ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਉਲਟ ਬੋਲਿਆ, ਇਸ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂਗਾ।” ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਰਘਤਮਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਅਸ਼ਿਜਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਰਸਿੱਧ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸੀ। ਦੀਰਘਤਮਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬਲਦ ਤੋਂ ਗੌ-ਧਰਮ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਚਾ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਬਲਦ ਅਚਾਨਕ ਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਰਸਮ ਲਈ ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਲੈਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੁਰਭੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਦੀਰਘਤਮਸ ਨੇ ਉਸ ਬਲਦ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਿੰਗ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਇਕ ਕਦਮ ਵੀ ਨਾ ਹਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਬਲਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਤਾਕਤਵਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਬਲਦ ਨੇ ਫਿਰ ਅਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ—ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗ।” ਦੀਰਘਤਮਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਮਿਲਕਤ ਹਾਂ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਹਾਂ।” ਤਦ ਬਲਦ ਨੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਦੀਰਘਤਮਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਸਾਡੇ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਾਪ ਹੈ, ਨਾ ਚੋਰੀ। ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਕੀ ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਨਾ ਖਾਣਾ, ਜਾਂ ਕੀ ਪੀਣਾ ਜਾਂ ਨਾ ਪੀਣਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਪਾਸ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਰੋਕਣਾ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਾਨੂੰ ਪਾਪ ਛੂਹਦਾ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਗਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਆਉਂਦਿਆਂ, ਦੀਰਘਤਮਸ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਗਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਮੰਗੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਗਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾ ਲਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੌ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ, ਦੀਰਘਤਮਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਉਤਥਯ ਦੀ ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਵੱਲ ਇੱਛਾ ਕਰ ਲਈ। ਸ਼ਰਦਵਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਗੌ-ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਉਲਟਵਾਸੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਰਦਵਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ; ਜੋ ਆਉਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਦੀਰਘਤਮਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਕੀ ਠੀਕ ਤੇ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਫਿਰ ਵੀ ਗੌ-ਧਰਮ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਲ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਤੇਰਾ ਆਚਰਨ ਮਾੜਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ। ਤੂੰ ਅੰਨਾ, ਬੁੱਢਾ ਤੇ ਪਾਲਣ ਔਖਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਾਪੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।” ਫਿਰ, ਸੁਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਫਟਕਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੇਟੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੇਟੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਵਗਦੀ ਵਗਦੀ ਸੱਤ ਦਿਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਤੈਰਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਬਲੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਨਿਆਂਪ੍ਰਿਯ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਘਰਵਾਲੀ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇੜੇ ਡੁੱਬਦਾ ਵੇਖਿਆ। ਬਲੀ, ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਠਿਕਾਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਦੀਰਘਤਮਸ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਬਲੀ, ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਮੌਰ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਵਰ ਮੰਗਿਆ: “ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੁੱਤਰ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੰਸ਼ ਚਲੇ।” ਦੀਰਘਤਮਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਉਸ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਪਰ ਰਾਣੀ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਨਾ ਤੇ ਬੁੱਢਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪ ਨਾ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਸਜਾ-ਸਵਾਰ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਜਾਤ ਦੀ ਦਾਸੀ ਵਿੱਚ, ਸਯੰਮੀ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਕਕਸ਼ੀਵਤ ਅਤੇ ਚਕਸ਼ੁਸ਼—ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਉਰਜਾਵਾਨ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਲੀਮ ਦਿਵਾਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬਣ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਬਲੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਮੇਰੇ ਹਨ।” ਪਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਨਹੀਂ।” ਬਲੀ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, “ਇਹ ਮੇਰੇ ਹਨ।” ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਮਹਿਲਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀਕਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਹੀ ਸਨ। ਦੀਰਘਤਮਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਅੰਨਾ ਤੇ ਬੁੱਢਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਰਾਣੀ ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੌਹਿਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੀ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।” ਫਿਰ ਬਲੀ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਫਿਰੋਂ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੋਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਜਾ-ਸਵਾਰ ਕੇ, ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ, ਦੀਰਘਤਮਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਸੁਭਾਗਵਤੀ, ਜੇ ਤੂੰ—” “—ਇਹ ਦਹੀਂ ਤੇ ਨਮਕ ਦਾ ਮਿਲਾਵਟ, ਅਤੇ ਇਹ ਨੰਗੀ ਚੀਜ਼, ਪੈਰ ਤੋਂ ਸਿਰ ਤੱਕ, ਘਿਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਚੱਟ ਲਵੇਂ—” “—ਤਾਂ, ਹੇ ਰਾਣੀ, ਤੈਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਣਗੇ।” ਰਾਣੀ ਨੇ ਹਰ ਗੱਲ ਉਸਦੇ ਆਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਜਦ ਮਲ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ, ਉਹ ਘਿਨ ਕਰ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਸੁਭਾਗਵਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਇਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।” ਤਦ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਦੇਵੀਂ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਇਹ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਧਰਮਪਤਨੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਿਆਂਗਾ।