ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਚਾਰ ਅਟੱਲ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੇ ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲਈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜਾਂ—ਵੰਗ, ਅੰਗ ਅਤੇ ਸੁਹਿਲਾ—ਸਭ ਵਧੀਆ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਹੇ। ਪੁੰਦਰ ਅਤੇ ਕਲਿੰਗ ਭੀ繁ਸਲੇ। ਹੁਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੁਣੋ: ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਖੇਤ (ਯਜਮਾਨ) ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸੁਦੇੰਨਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਰਘਤਮਸ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਰਘਤਮਸ ਵਲੋਂ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਖੇਤ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ? ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੋ।" ਤਦ ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਸ਼ਿਜਾ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਮਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਆਸ਼ਿਜਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਮਮਤਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਮਮਤਾ, ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਭ੍ਰੂਣ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ; ਆਸ਼ਿਜਾ, ਜੋ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਦ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਬੀਜ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਹੋ ਜਾਵੇ।' ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਛੱਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਮਮਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਬੱਚਾ ਬੋਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਥੇ ਦੂਜੇ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਥੇ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਤੇਰਾ ਬੀਜ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।' ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, 'ਤੂੰ ਐਸੇ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਇਸ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਂਗਾ।' ਫਿਰ, ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਰਘਤਮਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਸ਼ਿਜਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਾਂਗ ਤਾਕਤਵਾਨ ਸੀ। ਦੀਰਘਤਮਸ, ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬਲਦ ਤੋਂ ਗੋਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਚਾ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਇਕ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਬਲਦ ਆ ਗਿਆ। ਯਜਨ ਲਈ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ, ਉਹ ਸੁਰਭੀ ਦੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਬਲਦ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਜੋ ਸਿੰਗ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਪਰ ਉਹ ਇਕ ਕਦਮ ਵੀ ਨਾ ਹਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਬਲਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਮਹਾਂ ਬਲਸ਼ਾਲੀ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਤਾਕਤਵਾਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।' 'ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ—ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗ।' ਇਸ ਉੱਤੇ, ਦੀਰਘਤਮਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?' ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹਾਂ, ਚੌਪਾਇਆ ਜੀਵ ਹਾਂ।' ਤਦ ਬਲਦ ਨੇ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੀਰਘਤਮਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਸਾਡੇ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਾਪ ਹੈ, ਨਾ ਚੋਰੀ; ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਕੀ ਖਾਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾ ਖਾਣਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੀ ਪੀਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾ ਪੀਣਾ। ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪਾਸ ਜਾਵਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੀਏ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਾਨੂੰ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ—ਇਹ ਗੋਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।' ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹੀ, ਉਹ ਘਬਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਗੋਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਗੋਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਮਨ ਨਾਲ ਲਿਆ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦੀਰਘਤਮਸ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਅਉਤਥਯ ਦੀ ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ, ਜੋ ਚਿੰਤਤ ਅਤੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ਰਦਵਾਨ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਇਹ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਗੋਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤ੍ਰਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਹ ਉਲਟਾਵ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਰਦਵਾਨ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ; ਜੋ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੀਰਘਤਮਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਕੀ ਠੀਕ ਹੈ ਜਾਂ ਗਲਤ; ਫਿਰ ਵੀ, ਗੋਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤ੍ਰਾਨੀ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮੰਦਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ—ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹਾਂ; ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਜਾ। ਤੂੰ ਅੰਨਾ, ਬੁੱਢਾ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬੁਰਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।' ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਉਸ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਪੇਟੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੇਟੀ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਬਲੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਹਿਰਾਂ ਕੋਲ ਡੁੱਬਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਬਲੀ, ਜੋ ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬਲੀ, ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਵਰ ਮੰਗਿਆ। 'ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਚੱਲੇ।' ਇਸ ਉੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੈਥੋਂ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਹੋਵੇ।' ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਉਸ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਪਰ ਰਾਣੀ ਨੇ, ਉਹਨੂੰ ਅੰਨਾ ਅਤੇ ਬੁੱਢਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪ ਜਾਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਜਾਤੀ ਦੀ ਦਾਸੀ ਵਿੱਚ, ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਕਕਸ਼ੀਵਤ ਅਤੇ ਚਕਸ਼ੁਸ਼, ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੇ ਕਕਸ਼ੀਵਤ ਅਤੇ ਚਕਸ਼ੁਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ।