ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਵਰਨਨ ਵਿੱਚ, ਨਵਾ ਦਾ ਰਾਜ ਨਵਰਾਸ਼ਟਰ ਸੀ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਮਿ ਦੀ ਨਗਰੀ ਕ੍ਰਿਮਿਲਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਸੁਵ੍ਰਤ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਿਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਸ਼ਿਵੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ: ਵ੍ਰਿਸ਼ਦਰਭ, ਸੁਵੀਰ, ਕੇਕਯ ਅਤੇ ਮਦ੍ਰਕ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ—ਕੇਕਯ, ਮਦ੍ਰਕ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਦਰਭ ਅਤੇ ਸੂਚੀਦਰਭ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ੁ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ੁ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ਼ਦਰਥ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸੀ। ਹੇਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਤਪਾ ਸੀ, ਤੇ ਸੁਤਪਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਤਯਸ਼ਾ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਜਦ ਵੰਸ਼ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਹ ਬਲੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਸੀ, ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮਹਾਨ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਗ, ਵੰਗ, ਸੁਹਿਲ, ਪੁੰਡ੍ਰ, ਕਲਿੰਗ ਅਤੇ ਬਾਲੇਯਾ ਨਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਅ ਵੰਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਲੇਯਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ। ਬਲੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਡੀਆਂ ਵਰਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ, ਇੱਕ ਕਲਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜੈਤਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ-ਸ਼ਕਤੀ, ਉੱਤਮ ਸੰਤਾਨ, ਅਤੁੱਟ ਬਲ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸਮਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇਂਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੇ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ—ਵੰਗ, ਅੰਗ ਅਤੇ ਸੁਹਿਲ—ਫਲ-ਫੂਲ ਗਏ। ਪੁੰਡ੍ਰ ਅਤੇ ਕਲਿੰਗ ਵੀ繁 ਹੋਏ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਕਿਵੇਂ ਚਲੀ: ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਖੇਤ੍ਰ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ, ਤੇ ਸੁਦੇੰਨਾ ਵਿੱਚ ਦੀਰਘਤਮਸ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਸ 'ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਬਲੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਖੇਤ੍ਰ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੇ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਰਿਸ਼ਿ ਦੀਰਘਤਮਸ ਦੁਆਰਾ?” ਇਸ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਸੁਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਆਸ਼ਿਜਾ ਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਮਤਾ ਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਆਸ਼ਿਜਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਮਮਤਾ ਕੋਲ ਆਏ। ਮਮਤਾ ਨੇ ਇਛਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਗਰਭ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੀਤਿ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ; ਆਸ਼ਿਜਾ, ਜੋ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਦ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਬੀਜ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਸਮਾਂ ਆਵੇ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਕਰ ਲੈਣਾ।” ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਇਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕੇ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਜੋ ਸਵਭਾਵਿਕ ਧਰਮੀ ਸਨ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲੇ; ਜਦ ਉਹ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਛੱਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਬੱਚਾ ਬੋਲ ਪਿਆ। “ਇੱਥੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਤੇਰਾ ਬੀਜ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਅਜੇਹੀ ਘੜੀ 'ਤੇ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੂੜਤਾ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਉਲਟ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਂਗਾ।” ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਰਘਤਮਸ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਏ। ਆਸ਼ਿਜਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬਲਦ ਤੋਂ ਪਸ਼ੂ-ਧਰਮ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸਦੇ ਤਾਇਆ ਨੇ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਉਸ ਲਈ ਇਕ ਘਰ ਬਣਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਉੱਥੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਕ ਬਲਦ ਆ ਗਿਆ। ਕਰਮ ਲਈ ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਲੈਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਭੀ ਸੀ। ਦਿ੍ਰਘਤਮਸ ਨੇ ਉਸ ਬਲਦ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਸਿੰਗ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਬਲਦ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਵੀ ਬਲਦ ਇਕ ਕਦਮ ਵੀ ਨਾ ਹਿਲਿਆ। ਤਦ ਬਲਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।” “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਜਦ ਤੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।” “ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੋਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ—ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ।” ਇਸ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਦਿ੍ਰਘਤਮਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈਂ—ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਜਾਵਾਂ?” “ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹਾਂ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਹਾਂ।” ਤਦ ਬਲਦ ਨੇ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦਿ੍ਰਘਤਮਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। “ਸਾਡੇ ਲਈ, ਨ ਪਾਪ ਹੈ, ਨ ਚੋਰੀ; ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕੀ ਖਾਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾ ਖਾਣਾ, ਨਾ ਹੀ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਨਾ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ। ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੀ ਨੇੜੇ ਜਾਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਸੀਂ ਪਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ—ਇਹ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ।” ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸਾਇਆ। ਫਿਰ, ਲੀਖੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਿ੍ਰਘਤਮਸ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਅਉਤਥਯ ਦੀ ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ, ਜੋ ਬੇਚੈਨ ਤੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ਰਦਵਾਨ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਇਹ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਮੰਨ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪੁੱਤਰੀ-ਵਧੂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਉਲਟ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਰਦਵਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ; ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦਿ੍ਰਘਤਮਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਕੀ ਠੀਕ ਹੈ ਜਾਂ ਗਲਤ; ਫਿਰ ਵੀ, ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪੁੱਤਰੀ-ਵਧੂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਪੂਰੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।