ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਉੱਤਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵਸੇਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਸਭਾਨਰਾ, ਪਕ੍ਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪਰਪਕ੍ਸ਼ਾ। ਸਭਾਨਰਾ ਦਾ ਪੁੱਰ, ਕਾਲਾਨਲਾ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ ਸ੍ਰੰਜਯਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੀ। ਸ੍ਰੰਜਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੰਜਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਪੁਰੰਜਯਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇਜਯਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਜਨਮੇਜਯਾ, ਜੋ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਦਾ ਪੁੱਰ ਮਹਾਸਾਲਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਮਹਾਸਾਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਮਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਖੇ ਗਈ ਸੀ। ਮਹਾਮਨਾ, ਜੋ ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਨੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ—ਉਸ਼ੀਨਰਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਤਿਤੀਕ੍ਸ਼ੁ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ। ਉਸ਼ੀਨਰਾ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪਤਨੀਆਂ—ਮ੍ਰਿਗਾ, ਕ੍ਰਮੀ, ਨਵਾ, ਦਰਵਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ—ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨੇਤਾ ਬਣੇ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਰਾਹੀਂ ਧਰਮਵਾਨ ਹੋਏ। ਮ੍ਰਿਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮ੍ਰਿਗਾ, ਨਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਵਾ, ਕ੍ਰਮੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਮੀ, ਦਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਵ੍ਰਤਾ (ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ), ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਵੀ ਸੀ। ਉਸ਼ੀਨਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵੀ, ਦੋਵੇਂ, ਵੰਸ਼ਜ ਹੋਏ। ਸ਼ਿਵੀ ਦੀ ਨਗਰੀ ਸ਼ਿਵਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਜਦਕਿ ਮ੍ਰਿਗਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਯੌਧੇਯਾ ਸੀ। ਨਵਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਨਵਰਾ਷ਟਰ, ਕ੍ਰਮੀ ਦੀ ਨਗਰੀ ਕ੍ਰਿਮਿਲਾ, ਅਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਸ਼ਿਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ—ਸ਼ਿਵੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਵ੍ਰਿਸ਼ਦਰਭ, ਸੁਵੀਰ, ਕੇਕਯ ਅਤੇ ਮਾਦ੍ਰਕ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਂ—ਕੇਕਯ, ਮਾਦ੍ਰਕ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਦਰਭ ਅਤੇ ਸੂਚੀਦਰਭ—ਫਲ-ਫੂਲ ਗਈਆਂ। ਤਿਤੀਕ੍ਸ਼ੁ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ਼ਦਰਥਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਹੇਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਤਪਾ, ਅਤੇ ਸੁਤਪਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਤਯਸ਼ਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਜਦ ਵੰਸ਼ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਈ। ਉਹ ਬਲੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਸੀ, ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵੱਡਾ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਗ, ਵੰਗ, ਸੁਹਿਲ, ਪੁੰਡ੍ਰ, ਕਲਿੰਗ ਅਤੇ ਬਾਲੇਯਾ—ਇਹ ਛੇ ਰਾਜ-ਵੰਸ਼ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਬਾਲੇਯਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹੋਏ। ਬਲੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਵਰ ਦਿੱਤੇ—ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ, ਇੱਕ ਕਲਪ ਦੀ ਉਮਰ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜੈਯਤਾ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਉਤਪਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ, ਅਦਵਿਤੀਯ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਤੱਤ ਦੀ ਸਮਝ ਮਿਲੀ। "ਤੂੰ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇਗਾ," ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੇ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਂ—ਵੰਗ, ਅੰਗ, ਸੁਹਿਲ, ਪੁੰਡ੍ਰ ਅਤੇ ਕਲਿੰਗ—ਫਲ-ਫੂਲ ਗਈਆਂ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੁਣੋ: ਬਲੀ ਦੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰ ਖੇਤ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੁਦੇਨਾ ਵਿੱਚ ਦਿਰਘਤਮਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦਿਰਘਤਮਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬਲੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਖੇਤ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ?" ਸੂਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਇਕ ਵਾਰ, ਆਸ਼ਿਜਾ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਮਤਾ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਆਸ਼ਿਜਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਸੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਮਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਮਮਤਾ ਨੇ ਇੱਛਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਮਹਾਨ ਭ੍ਰੂਣ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ; ਆਸ਼ਿਜਾ, ਜੋ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਦ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ।" "ਤੇਰਾ ਬੀਜ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਨਾ ਕਰ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ; ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਛੱਡਿਆ, ਗਰਭ ਵਿੱਚੋਂ ਬੱਚਾ ਬੋਲ ਪਿਆ: "ਇੱਥੇ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਤੇਰਾ ਬੀਜ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ ਐਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਸਭ ਜੀਵ ਜਨਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਕਿਹਾ, ਭ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਲੰਬੀ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਿਰਘਤਮਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ। ਆਸ਼ਿਜਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ। ਉਹ, ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਉਪਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਬਲਦ ਤੋਂ ਧਰਮ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ-ਚਾਚਾ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਆਵਾਸ ਬਣਾਇਆ; ਜਦ ਉਹ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਬਲਦ ਅਚਾਨਕ ਆ ਗਿਆ। ਯਜਨ ਲਈ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਲੈਣ ਲਈ, ਉਹ ਸੁਰਭੀ ਦੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ; ਦਿਰਘਤਮਸ ਨੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਸਿੰਗ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਬਲਦ ਨੇ ਇੱਕ ਕਦਮ ਵੀ ਨਾ ਚਲਿਆ। ਫਿਰ ਬਲਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ!" "ਹੇ ਪਿਤਾ, ਮੈਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨੂੰ ਵਾਹਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।