ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤ੍ਰਿਸਾਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਰੰਧਾਮਾ ਸੀ, ਪਰ ਮਰੁੱਤ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਜਿਸ ਮਰੁੱਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਰੰਧਾਮਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਰੁੱਤ ਵੰਸ਼-ਰਹਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪੌਰਵ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਭ ਅਯੋਗ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਇਉਂ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਤੁਰਵਸੁ ਪੌਰਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਰੂਥਾ ਸੀ। ਸ਼ਰੂਥਾ ਤੋਂ ਜਨਾਪੀੜਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਪਾਂਡ੍ਯ, ਕੇਰਲ, ਚੋਲ ਅਤੇ ਕੁਲ੍ਯ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਨਤਾਵਾਂ ਪਾਂਡ੍ਯ, ਕੇਰਲ, ਚੋਲ ਅਤੇ ਕੁਲ੍ਯਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦ੍ਰੁਹ੍ਯੁ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਬਭ੍ਰੁ ਅਤੇ ਸੇਤੁ। ਸੇਤੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਰੁੱਧਾ ਸੀ, ਤੇ ਬਭ੍ਰੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਿਪੁ ਸੀ। ਮਹਾਨ ਅਰੁੱਧਾ ਨੂੰ ਯੌਵਨਾਸ਼੍ਵ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਮਹੀਨੇ ਚੱਲੀ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ 'ਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਰੁੱਧਾ ਤੋਂ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਗਾਂਧਾਰਾ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਗਾਂਧਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਗਾਂਧਾਰਾ ਦੇ ਘੋੜੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਂਧਾਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਸੀ, ਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਘ੍ਰਿਤ। ਘ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਦੁਰਦਮ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਬਣੇ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਉੱਤਰ ਦੀ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭੂਮੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਹੋਏ। ਅਨੁ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਸਭਾਨਰ, ਪਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਪਰਪਕ੍ਸ਼। ਸਭਾਨਰ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਕਾਲਾਨਲ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ੍ਰੰਜਯਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਧਰਮਮਈ ਸੀ। ਸ੍ਰੰਜਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਪੁਰੰਜਯਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੀਰ ਸੀ। ਪੁਰੰਜਯਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇਜਯਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸੀ। ਜਨਮੇਜਯਾ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਸ਼ਾਲਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਮਹਾਮਨਾ, ਜੋ ਮਹਾਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਮਨਾ, ਜੋ ਸੱਤਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਨੇ ਦੋ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ—ਉਸ਼ੀਨਰਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ੁ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ। ਉਸ਼ੀਨਰਾ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ—ਮ੍ਰਿਗਾ, ਕ੍ਰਮੀ, ਨਵਾ, ਦਰਵਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੁਲਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਬਣੇ। ਉਹ ਸਭ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੋਏ। ਮ੍ਰਿਗਾ ਤੋਂ ਮ੍ਰਿਗਾ, ਨਵਾ ਤੋਂ ਨਵਾ, ਕ੍ਰਮੀ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮੀ, ਦਰਵਾ ਤੋਂ ਸੁਵ੍ਰਤ (ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ), ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵੀ ਅਤੇ ਉਸ਼ੀਨਰਾ ਹੋਏ। ਸ਼ਿਵੀ ਦੀ ਨਗਰੀ ਸ਼ਿਵਪੁਰਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਾ ਦੀ ਯੌਧੇਯਾ। ਨਵਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਨਵਰਾਠ੍ਰਾ ਸੀ, ਕ੍ਰਮੀ ਦੀ ਨਗਰੀ ਕ੍ਰਿਮਿਲਾ ਅਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਦੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਸ਼ਿਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਸ਼ਿਵੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਦਰਭ, ਸੁਵੀਰ, ਕੇਕਯ ਅਤੇ ਮਦ੍ਰਕ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ繁ਫਲੇ—ਕੇਕਯ, ਮਦ੍ਰਕ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਦਰਭ ਅਤੇ ਸੂਚੀਦਰਭ। ਹੁਣ ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ੁ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ੁ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ਼ਦਰਥਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸੀ। ਹੇਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਤਪਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸੁਤਪਾ ਤੋਂ ਸੁਤਯਸ਼ਾ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵੰਸ਼ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਉਹ ਬਲੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਸੀ, ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਗ, ਵੰਗ, ਸੁਹਲ, ਪੁੰਡ੍ਰ, ਕਲਿੰਗ ਅਤੇ ਬਾਲੇਯਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਸਭ ਖ਼ਾਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਹੋਏ। ਬਾਲੇਯਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ। ਬਲੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਰ ਦਿਤੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ, ਇੱਕ ਕਲਪ ਦੀ ਉਮਰ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜੇਯਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ-ਸ਼ਕਤੀ, ਉੱਤਮ ਸੰਤਾਨ, ਅਪਰਿਮਿਤ ਬਲ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਤੱਤ ਦੀ ਸਮਝ ਮਿਲੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੇ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਅੰਗ, ਵੰਗ, ਸੁਹਿਲ, ਪੁੰਡ੍ਰ ਅਤੇ ਕਲਿੰਗ繁ਫਲੇ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੁਣੋ: ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਖੇਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਸਦੇਨਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਰਘਤਮਸ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬਲੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਖੇਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਰਘਤਮਸ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਾ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਸੁਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਸ਼ਿਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਮਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਆਸ਼ਿਜਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਮਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਮਮਤਾ ਨੇ ਅਨਿਚ्छਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ।' 'ਇਹ ਮਹਾਨ ਗਰਭ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ। ਆਸ਼ਿਜਾ, ਜੋ ਛੇ-ਅੰਗੀ ਵੇਦ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਬੀਜ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਨਾ ਕਰ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਹੋ ਜਾਵੇ।' ਇਉਂ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਕਾਮ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਿਆ।