ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਛੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਆਏ। ਪਰ ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਅਸੁਰ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਇੰਝ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਸੁਰ ਤਾਕਤਹੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਈ, ਤਦੋਂ-ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਣ। ਉਹ ਅਸੁਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਨਾਰਾਇਣ ਜਨਮ ਲਏ। ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਤਪੱਤੀ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਖੁਦ ਯਜਮਾਨ ਬਣੇ। ਚੌਥੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਅਸੁਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਸਮੇਂ। ਦੂਜੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਨਰਸਿੰਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਵਾਂਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ ਬਣੇ। ਜਦੋਂ ਬਲੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ। ਤਦੋਂ ਤੀਜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਛੋਟਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਲੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਵਾਮਨ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਦੇ।" ਬਲੀ, ਜੋ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਤਦੋਂ ਵਾਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਚਮਕ ਉਠੀਆਂ। ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਏ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਮੁਚੀ, ਸ਼ੰਬਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਸੰਘਾਰਿਆ। ਕਈ ਕਠੋਰ ਅਸੁਰ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਰ ਗਏ। ਮਾਧਵ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਤੱਤ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਝਲਕ ਦਿਖਾਈ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਪਿੰਦਰ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਜੋਤਿ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਬਲੀ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਸਾਰੀ ਵੰਸ਼ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਖੁਦ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ, ਮੰਗਲਮਈ ਉਤਪੱਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਸੱਤ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਹੋਏ। ਦਸਵੇਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੱਤਾਤਰੇਯ ਬਣੇ। ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਲੁਕ ਗਿਆ, ਤਦੋਂ ਚੌਥੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਪੰਦਰਵੇਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੰਜਵੇਂ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਜਦ ਮੰਧਾਤਾ ਅਤੇ ਤਥ੍ਯ ਨੇ ਸਮਰਾਟ ਦਾ ਪਦ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉੱਨੀਵੇਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਖੁਦ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਬਣੇ, ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਛੇਵੇਂ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ। ਚੌਵੀਹਵੇਂ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਯਜਮਾਨ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਜਨਮੇ। ਅੱਠਵੇਂ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਅਠਾਈਂਵੇਂ ਵਿੱਚ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਤੋਂ ਜਨਮੇ—ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਆਏ, ਜਟੁਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨੌਵੇਂ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੇਵਕੀ-ਵਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਬ੍ਰਹਮਗਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਉਹ ਅਥਾਹ ਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਆਪ ਹੀ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਖਿਲੌਣਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਬਲੀ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰੂਪ ਹੈ। ਅਠਾਈਂਵੇਂ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ, ਅੰਤ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਪ੍ਰਭੂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ। ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਸੰਦੀਪਨੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਆਏ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਸ, ਸ਼ਾਲਵ, ਮਹਾਬਲੀ ਦਵਿਵਿਦ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਪੂਤਨਾ, ਕੇਸੀ ਘੋੜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਵਲਯਪੀਡਾ ਸੱਪ, ਮੁੱਲਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਬਾਣਾ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਨਰਕਾਸੁਰ ਅਤੇ ਯਵਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਲੈ ਲਏ, ਅਤੇ ਜੋ ਬੁਰੇ ਰਾਜੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਉਤਪੱਤੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਯੁਗ ਛੋਟਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਮਿਲ ਗਈ, ਫਿਰ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਲਕੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂਯਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏਗਾ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ, ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲਾ, ਦਸਵਾਂ ਰੂਪ ਹੋਵੇਗਾ, ਯਾਜ਼੍ਣਵਲਕਯ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਵੇਗਾ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ, ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ), ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੇਗਾ। ਉੱਤਰੀ, ਮੱਧ, ਵਿਂਧਿਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਨ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਧਰਮੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਹੈ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਭਰੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ।