ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਨਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਸ਼ੰਡ ਅਤੇ ਅਮਰਕ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਣਗੇ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਡ ਅਤੇ ਅਮਰਕ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਨੇ ਜਦ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨਤੀਜਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਫਤਹ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸ਼ਬਦ ਮੰਨ ਲਏ। ਸਭ ਦੈਤਿਆਂ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਜੰਗ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਵਚ ਪਹਿਨ ਕੇ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਯੁੱਧ ਸੌ ਸਾਲ ਚੱਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ: "ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੰਡ ਅਤੇ ਅਮਰਕ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅਸੀਂ ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਉਹਨੀਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਖੋਹ ਲੈਏ, ਤਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੰਡ ਅਤੇ ਅਮਰਕ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। "ਅਸੀਂ ਦੋਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦੇਵਾਂਗੇ, ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ; ਜਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਵਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੰਡ ਅਤੇ ਅਮਰਕ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ, ਦੈਤਿਆਂ ਹਾਰ ਗਏ। ਜਦ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਛੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਗਮਨ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਫਿਰ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ, ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਵੀ ਯਜਨਾ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਪ੍ਰਭੂ, ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਾਸ ਯੋਗ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਨਾਰਾਏਣ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਹਾ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ; ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਹਾ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਯਜਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਖੁਦ ਯਜਕ ਬਣੇ; ਚੌਥੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਦੈਤਿਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਵਧ ਸਮੇਂ ਜਨਮ ਲਏ; ਦੂਜਾ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਰੁਦ੍ਰ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ। ਜਦ ਬਲੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਸੱਤਵੇਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਤੀਜਾ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਵਾਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਆਦਿਤ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਕੇ, ਬਲੀ, ਵਿਰੋਚਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। "ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪਗ ਜਮੀਨ ਦਿਓ," ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਕੀਤੀ। ਬਲੀ, ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, "ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗਾ," ਕਹਿ ਕੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਾਮਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪਗਾਂ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰ ਕੇ ਮਾਪ ਲਿਆ। ਉਹ ਰੂਪਧਾਰੀ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਜਨਾਰਦਨ, ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਮੁਚੀ, ਸ਼ੰਬਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਕਠੋਰ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਦਲੇ ਗਏ। ਮਾਧਵ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹਾ-ਤੱਤ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੀਵ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਵਿਖਾਈ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦਾ; ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮਹਾ-ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਨਹੀਂ। ਉਪੇਂਦਰ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਗਿਆ। ਬਲੀ, ਮਜਬੂਤ ਬੇੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਮਿਤ੍ਰ ਮੰਡਲੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਚਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵੰਸ਼ ਸਮੇਤ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਜਨਾਰਦਨ, ਮਹਾਬਲੀ, ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਅਮਰਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਤਿੰਨ, ਉਸਦੇ ਦਿਵਯ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਉਸਦੇ ਸੱਤ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਦਸਵੇਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦत्तਾਤ੍ਰੇਯਾ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਏ; ਅਤੇ ਜਦ ਧਰਮ ਲੁੱਟ ਗਿਆ, ਚੌਥਾ ਰੂਪ, ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਪੰਦਰਵੇਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਵਾਂ ਰੂਪ ਆਇਆ; ਮੰਧਾਤਾ, ਤੱਥਿਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਮਰਾਟ ਬਣਿਆ। ਉਨਿਸਵੇਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ; ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਛੇਵਾਂ ਰੂਪ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਚੌਵੀਂ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਾਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਵਣ ਲਈ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਅਠਵੇਂ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਅਠਾਈਂ ਵਿੱਚ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਏ; ਫਿਰ, ਜਟੁਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵੇਦਵਿਆਸ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨੌਂਵਾਂ ਰੂਪ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਆਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੇਵਕੀ ਅਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਗਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਨਮ ਲਏ। ਉਹ ਅਗਾਧ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਸੰਯਤ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਭਗਵਾਨ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਬਲੀ ਮਧੁਸੂਦਨ ਅਣਮਾਪ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਹੈ। ਅਠਾਈਂ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਧਰਮ ਲੁੱਟ ਗਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਪ੍ਰਭੂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ।