ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਾਵ੍ਯ (ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ), ਜਿਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕੀਤਾ, ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਜਾ। ਇਹ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਇਆ। ਇਹ ਹੋਰ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਅੱਜ ਗੁਆ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਸੀ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਆਖਿਆ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦਸ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਚੱਕਰ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇਵੇਂਗਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਸਾਵਰਨਿ ਮਨੁਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਆਵੇਗਾ; ਤੇਰਾ ਪੋਤਾ ਬਲੀ ਦੁਬਾਰਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਬਲੀ ਬਾਰੇ ਖ਼ੁਦ ਦੱਸੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਰਾਜ ਛਿਨ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਜਨਮੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਵਰਨਿ ਯੁਗ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਬਲੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹੁਣ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਉਹਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮਨ ਛੱਡ ਨਾ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਇਹ ਚੱਕਰ ਸਹਿ ਲੈ। ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਇਹ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਸ਼ੰਡ ਅਤੇ ਅਮਰਕ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ; ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਨੂੰ—even ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹੋ—ਰੋਕ ਲੈਣਗੇ। ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਤੈਅ ਸੀ, ਤਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਕਾਵ੍ਯ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ। ਫਿਰ ਸਭ ਦੈਤ, ਹਥਿਆਰ ਸਜਾ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਜੰਗ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਇਹ ਲੜਾਈ, ਜੋ ਸੌ ਸਾਲ ਚੱਲੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੰਡ ਅਤੇ ਅਮਰਕ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਯਜ੍ਯ ਕਰੀਏ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਖੋਹ ਲਈ, ਤਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੰਡ ਅਤੇ ਅਮਰਕ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। "ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਯ ਲਈ ਸੱਦੇਵਾਂਗੇ—ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ। ਜਾਂ ਜੇ ਅਸੀਂ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਵਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੰਡ ਅਤੇ ਅਮਰਕ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਹਾਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਦੋਹਾਂ ਹਾਰ ਗਏ, ਛੇ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਆਏ, ਪਰ ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਕਰ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਦੈਤ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਗਏ। ਹਰ ਵਾਰੀ ਜਦੋਂ ਯਜ੍ਯ ਘਟ ਜਾਂਦਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ। ਜਿਹੜੇ ਦੈਤ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਨਾਸਯੋਗ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਮ ਤੋਂ, ਨਾਰਾਇਣ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਬੇਦੀ ਉੱਤੇ, ਯਜ੍ਯ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਦਾ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਖੁਦ ਯਜ੍ਯ ਕਰਾਵਣ ਵਾਲੇ ਬਣੇ; ਚੌਥੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਦੈਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਜਦ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਦੂਜਾ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਰੁਦ੍ਰ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਬਲੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ, ਤੀਜਾ ਰੂਪ ਵਾਮਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਵਿੱਚ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਬਣ ਕੇ, ਵਾਮਨ ਸੁਭ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਕੇ, ਵਿਰੋਚਨ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ ਕੋਲ ਆਏ। "ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਦੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ," ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗਾ," ਵਿਰੋਚਨ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ ਨੇ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਵਾਮਨ ਜੀ ਨੇ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀਅਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤਿੰਨ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਸਵਰਗ, ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਸਰੀਰਧਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਨਾਰਦਨ, ਦੈਤਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਲੈ ਕੇ, ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਨਾਮੁਚੀ, ਸ਼ੰਬਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਜੁਲਮੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਾਧਵ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਤ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਘੜੀ, ਇੱਕ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ ਵਿਖਾਈ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਪਿੰਦਰ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ, ਜੋ ਦੇਵ, ਦੈਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਅਕੁਲ ਕਰ ਗਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਬਲੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਤੇ ਵਿਰੋਚਨ ਵੰਸ਼ ਸਮੇਤ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਜਨਾਰਦਨ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਨੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਰਕਾਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਜਨਾਰਦਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।