ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਗਵਾ ਬੈਠੋਗੇ ਅਤੇ ਹਾਰ ਜਾਓਗੇ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹ ਲਿਆ ਸੀ, ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਅਸੁਰ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦਾਨਵ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਹਾਏ! ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੀ ਹੀ ਭਲਾਈ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਹੈ।” ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਸੁਰ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਕਾਵ੍ਯ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਆਦਰ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਮੂਹ ਹਾਰ ਗਿਆ।” ਇਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਭਾਰਗਵ! ਆਪਣਾ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੋ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁਪੁਤਰ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।” ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ ਦਇਆ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਡਰੋ ਨਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਪਾਤਾਲ ਜਾਓ। ਇਹ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਉਤੇ ਆਇਆ। ਇਹ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਦਰ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਗਵਾ ਬੈਠੇ ਹੋ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੋਗੇ। ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ ਹੈ।” “ਦਸ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਚੱਕਰ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹੋਏ, ਇਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਾਵਰਣੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਮੁੜ ਆਵੇਗੀ; ਤੁਹਾਡਾ ਪੋਤਾ ਬਲੀ ਦੁਬਾਰਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਖੁਦ ਦੱਸੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਹਟਾ ਲਈ ਗਈ, ਉਸਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਕਰਮ ਵਾਸਨਾ-ਰਹਿਤ ਸਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਜਨਮੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਵਰਣੀ ਅੰਤਰਾਲ ਦਿਤਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਲੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।” “ਤੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਸਵੈੰਭੂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਦਿੱਤੀ; ਇਸ ਲਈ ਹੌਂਸਲਾ ਨਾ ਹਾਰੋ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸਹਿਣ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਇਹ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ; ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ ਜਦ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਅਟੱਲ ਸੀ, ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖੀ। ਸਭ ਅਸੁਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਜੰਗ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਕਵਚ ਪਾ ਲਿਆ। ਦੋਨਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਸੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਚਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, “ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਸ਼ੰਡ ਅਤੇ ਅਮਰਕ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” “ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਖੋਹ ਲਈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੰਡ ਅਤੇ ਅਮਰਕ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, “ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਲਈ ਬੁਲਾਵਾਂਗੇ—ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ। ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਵਾਂਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੰਡ ਅਤੇ ਅਮਰਕ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਹਾਰ ਗਏ। ਜਦ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਛੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਉੱਠੇ; ਪਰ ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਆਧਾਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੈਤ, ਜੋ ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਏ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਐਸੇ ਹੀ ਹੋ ਗਏ। ਹਰ ਵਾਰੀ ਜਦ ਯਜਨ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੋਈ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ, ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਾਸਯੋਗ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਧਰਮ ਤੋਂ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਜਨਮਿਆ; ਉਸਨੇ ਵੈਵਸਵਤ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ, ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ, ਯਜਨ ਚਲਾਇਆ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਵਤਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਹੀ ਪੁਜਾਰੀ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਦੈਤ ਉੱਠੇ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਜਦ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਦੂਜਾ, ਨਰਸਿੰਘ, ਰੁਦ੍ਰ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ। ਜਦ ਬਲੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਜਿੱਤੇ, ਤੀਜਾ ਵਾਮਨ ਅਵਤਾਰ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਛੋਟਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਆਦਿੱਤ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਬਣ ਕੇ, ਇੱਕ ਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਕੇ, ਵਿਰੋਚਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ; ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਦੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ!”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬਲੀ ਕੋਲ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।