ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਯਜਮਾਨੋ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਉਹ ਆਗਿਆ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗਿਆਨ ਸਿਖਾਵਾਂਗਾ; ਇਹ ਗਿਆਨ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਜਮਾਨ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਲੈਣ ਲਈ ਆਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੇਂ, ਉਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਚਲੋ ਤੇਰੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਚਲਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਗੁਣਵਤੀ, ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਹੋਣ ਤੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਹਾਨ ਵਰਤ ਵਾਲੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ; ਇਹ ਹੀ ਚੰਗਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ।” ਫਿਰ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਜਾ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ, ਕਾਵਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਕਾਵਿਆ ਸਮਝੋ, ਹੇ ਬੱਚੇ; ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅੰਗੀਰਸ ਹੈ। ਹਾਏ, ਤੁਸੀਂ ਦਾਨਵ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਏ ਹੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਨੋ — ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਕਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਸੇ ਨਾਲ — ਦੇਖਿਆ। ਸਭ ਜਣੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾ ਆਇਆ; ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਲੱਗਾ, ਕਾਵਿਆ ਨੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਅਧਿਆਪਕ ਕਾਵਿਆ ਹਾਂ; ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਅੰਗੀਰਸ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਓ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਦੋਨੋ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫਰਕ ਸਮਝ ਨਾ ਆਇਆ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਭੁੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਗੀਰਸ ਹੈ; ਮੈਂ ਕਾਵਿਆ ਹਾਂ, ਦੈਤੀਆਂ ਦਾ ਗੁਰੂ। ਇਹ ਰੂਪ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਅਸੁਰੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੰਜੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਡੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਸਭ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ, ਨਮ ਸਕਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੀ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨਾਲ ਭੁੱਲ ਗਏ। ਸਭ ਅਸੁਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਸਾਡਾ ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ; ਤੂੰ ਚਲਾ ਜਾ, ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ।” “ਇਹ ਭਾਰਗਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆੰਗੀਰਸ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ; ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਚਲਾ ਜਾ, ਰੁਕ ਨਾ, ਹੇ ਚੰਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਅਸੁਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਆਏ; ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਿਆ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਭਾਰਗਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਿਆ, “ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ, ਪਰ ਦਾਨਵ ਮੈਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।” “ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਗਵਾ ਲਵੋਗੇ ਅਤੇ ਹਾਰ ਜਾਵੋਗੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਾਵਿਆ ਉਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿਆ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਅੰਤर्धਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਦਾਨਵ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ; “ਹਾਏ! ਧਿਕ्कार! ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਏ ਹਾਂ,” ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ। “ਅਸੀਂ ਪਿੱਠ ਫੇਰ ਲਈ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਵੱਜਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਭਲਾਈ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋ ਗਏ।” ਫਿਰ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਸੁਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਗਏ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕਾਵਿਆ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਏ। ਕਾਵਿਆ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਕਾਵਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਮੂਹ ਹਾਰ ਗਿਆ।” ਤਦ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਾਵਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਆਪਣਾ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡੋ, ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।” “ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ; ਆਪਣੀ ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” “ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਪੁੱਤਰ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਨਾ ਦਿਖਾਓ, ਤਾਂ, ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿੰਦਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਾਵਿਆ, ਸੱਚ ਜਾਣ ਕੇ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਖਿਆ, “ਡਰੋ ਨਾ, ਨਾ ਹੀ ਪਾਤਾਲ ਜਾਓ; ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਅਟੱਲ ਸੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੌਰਾਨ ਆਇਆ ਹੈ।” “ਇਹ ਹੋਰ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਪਛਾਣ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਗਵਾ ਲੀ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੋਗੇ।” “ਮੁਕਰਰ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ।” “ਦਸ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਚਕ੍ਰਵਾਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਰਾਜਾਈ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੋਵੇਗੀ।” “ਸਾਵਰਨੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੀ ਰਾਜਾਈ ਮੁੜ ਆਵੇਗੀ; ਤੁਹਾਡਾ ਪੋਤਾ ਬਲੀ ਦੁਬਾਰਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ।” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਖੁਦ ਦੱਸਿਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੋਤੇ ਬਲੀ ਬਾਰੇ। ਜਦ ਲੋਕ ਬਲੀ ਤੋਂ ਖੋ ਲਏ, ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ।” “ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਜਨਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਵਰਨੀ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ।” “ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਲੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।” “ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ; ਇਸ ਲਈ, ਹਉਸਲਾ ਰੱਖੋ, ਚਕ੍ਰਵਾਤ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰੋ, ਹਤਾਸ ਨਾ ਹੋਵੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਕਾਵਿਆ, ਅਸੁਰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਆਪਕ ਸਮੇਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਚਕ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਅੰਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।