ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ ਗਈ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਨੂੰ ਭਲੀ ਭਾਂਤਿ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।” ਜਦ ਉਹ ਇੰਝ ਆਖ ਚੁਕੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਲਾਭ ਲਈ ਆਈ ਹੈਂ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ, ਦਸ ਸਾਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਰਖਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ, ਹੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ।” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਆ, ਅਸੀਂ ਘਰ ਚਲਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਸਤ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ।” ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਜਯੰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੋਹ ਦੇ ਪਰਦੇ ਵਿਚ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਕਾਵ੍ਯ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਦਿਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਸਦੇ ਘਰ ਆਏ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ। ਜਦ ਉਹ ਆਏ ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਯੰਤੀ ਵਲੋਂ ਓਹਲੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਦਇਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮੁੜ ਗਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਕਾਵ੍ਯ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਜਯੰਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਦੈਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਵ੍ਯ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਵੇਖਿਆ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਯਜਮਾਨੋ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਾਭ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਇਹ ਗਿਆਨ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।” ਉਹ ਸਭ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦਸ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ’ਤੇ, ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਵੀਂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਓ, ਆਪਣੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਚੱਲੀਏ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਫਿਰਦੇ ਨੈਨਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰੰਗੀਆਂ, ਚੌੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ।” ਉਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਵਰਤ ਵਾਲੇ; ਇਹ ਹੀ ਚੰਗਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ।” ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਕੋਲ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਆਚਾਰਯ ਨੇ, ਜੋ ਕਾਵ੍ਯ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਠੱਗ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਕਾਵ੍ਯ ਜਾਣ, ਹੇ ਬਾਲਕ; ਇਹ ਅੰਗਿਰਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਹਾਏ! ਤੁਸੀਂ ਦਾਨਵ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਠੱਗੇ ਗਏ ਹੋ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।” ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਉਥੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਇਕ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਇਕ ਕਾਲਾ, ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਰਹੇ, ਸਾਫ ਹਾਸੇ ਨਾਲ। ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਕੁਝ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ; ਜਦ ਉਹ ਇੰਝ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਅਚਾਰਯ ਕਾਵ੍ਯ ਹਾਂ; ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਚਾਰਯ ਅੰਗਿਰਸ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੋ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ।” ਇੰਝ ਆਖਣ ’ਤੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਵਲ ਵੇਖਿਆ; ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਜੋ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਅੰਗਿਰਸ ਹੈ; ਮੈਂ ਕਾਵ੍ਯ ਹਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਗੁਰੂ। ਇਹ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਭਟਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਅਸੁਰੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਤਲਬੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। “ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਡਾ ਸਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸਾਡਾ ਅਚਾਰਯ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਦਤ ਵਲੋਂ ਠੱਗੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਸਾਡਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਅਚਾਰਯ ਹੈ; ਤੂੰ ਚਲਾ ਜਾ, ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ।” “ਇਹ ਭਾਵੇਂ ਭਾਰਗਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆੰਗਿਰਸ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ; ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਾਂਗੇ। ਤੂੰ ਚਲਾ ਜਾ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਚੰਗੇ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਗਏ; ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਤਦ ਭਾਰਗਵ (ਕਾਵ੍ਯ) ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਦਾਨਵ ਮੇਰੀ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਗੁਆ ਲਵੋਗੇ ਅਤੇ ਹਾਰ ਜਾਵੋਗੇ; ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਕਾਵ੍ਯ ਉਵੇਂ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਜਦ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ, ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਦਾਨਵ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ; “ਹਾਏ! ਹਾਏ! ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਠੱਗ ਲਿਆ ਗਿਆ,” ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਆਖਣ ਲੱਗੇ। “ਅਸੀਂ ਪਿੱਠ ਫੇਰ ਲਈ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਉਸ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿੱਤ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋ ਗਏ।” ਫਿਰ ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਸੁਰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਗਏ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਕਾਵ੍ਯ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਜਦ ਉਹ ਕਾਵ੍ਯ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। “ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਅਹੰਕਾਰ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡਾ ਸਮੂਹ ਹਾਰ ਗਿਆ।” ਫਿਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਆਪਣਾ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੋ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਚਾਰਯ ਨੇ ਠੱਗ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ; ਆਪਣੀ ਦੂਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁਪੁਤ੍ਰ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।