ਇਸ ਵਾਰਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਮਦੇਵ, ਈਸ਼ਾਨਾ, ਤੇ ਚਿਰਜੀਵੀ, ਚਮਕਦਾਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਹੱਸਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਫਿਰ, ਵਕਰ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਚਤੁਰ, ਰਥੀ, ਫੌਜ ਵਾਲੇ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅੱਗ, ਇੱਛਿਤ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਾਪੀ, ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਮਿਤ੍ਰ, ਮਿਤ੍ਰ, ਆਕਾਸ਼-ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ, ਚਮੜਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਭਾਗ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਹ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ, ਹਵਨ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ—ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ‘ਵਸ਼ਟ’ ਅੱਖਰ ਵਾਲੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ, ਰਚਨਹਾਰ, ਸਹਾਇਕ, ਯਜਨਹਾਰ, ਵਿਨਾਸਕ, ਤੇ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ, ਵਰਤਮਾਨ—ਸਮਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ—ਵਾਸੁ, ਸਾਧਿਆ, ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਅਸ਼ਵਿਨ—ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਮਰੁਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਅੱਗ, ਸੋਮਾ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸਨਾਨ, ਯਜਨ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਤਪ, ਸੱਚ, ਵੈਰਾਗ, ਸ਼ਾਂਤੀ—ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਅਹਿੰਸਾ, ਅਲੋਭ, ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰੂਪ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ—ਧਰਤੀ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਅਕਾਸ਼, ਮਹਾਨ ਲੋਕ, ਜਨਾ, ਤਪਸ, ਤੇ ਸਤ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ—ਅਵ੍ਯਕਤ, ਮਹਾਨ, ਭੂਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਸੁਖਮ ਭੂਤ, ਤੇ ਮਹਾਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਆਤਮਾ—ਸਦੀਵੀ, ਅਰਥਵਾਨ, ਸੁਖਮ, ਚੇਤਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ, ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ, ਭਾਵ ਦੇ ਅਵਸਥਾ, ਸਤ ਦੇ ਅੰਤ, ਮਹਾਨ, ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ—ਸਭ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਠੀਕ ਜਾਂ ਗਲਤ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ-ਭਗਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਫ ਕਰਨਾ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਈਸ਼ਾਨਾ, ਨੀਲੇ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨ ਵਜੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰੇ। ਭਵ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕਾਵਿਆ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਜਯੰਤੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੀ: "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਦੀ ਹੋ? ਜਦ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਉਦਾਸ ਹੋ? ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ ਵਾਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋ?" "ਇਸ ਲਗਾਤਾਰ ਭਗਤੀ, ਨਮ੍ਰਤਾ, ਸਯੰਮ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਕਟ, ਸੁੰਦਰ-ਰੰਗਤ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ? ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਅੱਜ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਔਖਾ ਹੋਵੇ।" ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ ‘ਤੇ, ਉਹ ਬੋਲੀ: "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਜਾਣੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।" ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਯੰਤੀ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ: "ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਤਰੀ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹੋ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਲਈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਕਟ, ਉਜਲੇ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ, ਇਹ ਵਰ ਮੰਗੋ, ਹੇ ਮਿੱਠੇ-ਬੋਲ ਵਾਲੀ।" "ਜੀ ਆਕਾਂ! ਚਲੋ ਘਰ, ਹੇ ਮਦ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੀ।" ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਆ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਜਯੰਤੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਿਵ੍ਯ ਸਤਰੀ, ਉਹ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਘੇਰੇ ਰਹੇ। ਕਾਵਿਆ ਦੇ ਆਉਣ ‘ਤੇ, ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਜਦ ਉਹ ਆਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ, ਜੋ ਜਯੰਤੀ ਵੱਲੋਂ ਛੁਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਕਾਵਿਆ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਜਯੰਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੀ। ਸਮਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਕਾਵਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਕਹਿੰਦੇ: "ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਯਜਕੋ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਤ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਖਾਵਾਂਗਾ; ਗਿਆਨ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।" ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਆਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਇਕ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਨਵੀਂ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ। ਸਮਾਂ ਮੁਕਣ ‘ਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਯਜਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਚਲੋ ਤੇਰੇ ਯਜਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖੀਏ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ-ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਗੁਣਵਾਨ, ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ, ਵਿਅਪਕ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵੀ ਕਹਿੰਦੀ: "ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲੇ; ਇਹ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਚੰਗਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਤੋੜਾਂਗੀ।" ਫਿਰ, ਜਾ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਗੁਰੂ ਨੇ, ਕਾਵਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਬੋਲਾ: "ਮੈਨੂੰ ਕਾਵਿਆ ਸਮਝੋ, ਹੇ ਬਚੇ; ਇਹ ਅੰਗੀਰਸ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਹੈ। ਹਾਏ, ਤੁਸੀਂ ਦਾਨਵ, ਮੈਨੂੰ—ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ—ਵੱਲੋਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਏ ਹੋ।" ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ; ਉੱਥੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਉਜਲੇ ਤੇ ਕਾਲੇ—ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ-ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਹੈਰਾਨ, ਕੁਝ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਆਇਆ; ਜਦ ਉਹ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਕਾਵਿਆ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ...