ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਵਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭੂਰੇ, ਚਿੱਟੇ-ਧੱਬੇ ਵਾਲੇ, ਲਾਲੀਮਾਭਰੇ, ਅਤੇ ਰੁੱਦੀ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ਰਵ, ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਉੱਤਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਹਨ। ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ, ਤਿਜ਼ੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਡਮਰੂਧਾਰੀ, ਇਕ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਯੋਗਯ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਹਿਰਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਸਰਪ, ਢਿੱਡੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਉੱਗਰ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਭੂਰੇ, ਇਕਲੌਤੇ ਵੀਰ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਵਾਸਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਬਿਨਾ ਤੰਤੂਆਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੰਕਰ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਗੁਫਾ ਵਾਸੀ, ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਂਖਿਆ, ਯੋਗ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੀਖਿਆਪਤ, ਗੁਪਤ, ਸ਼ਰਵ, ਆਦਰਯੋਗ ਅਤੇ ਮਾਲਾਧਾਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਗੁਣਵਾਨ, ਧਰਮਵਾਨ, ਸ਼ੁਭ, ਸੰਯਮੀ, ਚਤੁਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ। ਉਹ ਚੌਪਾਏ, ਪਵਿੱਤਰ, ਧਰਮਵਾਨ, ਤੇਜ਼, ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ, ਖੋਪੜੀ ਧਾਰੀ, ਦੰਦਧਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯਜਮਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਅਟੱਲ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਰੋਸ਼ਨ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਕਠੋਰ, ਵਿਅੰਗ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਕੋਮਲ, ਗੁਣਵਾਨ, ਧਰਮਵਾਨ, ਸ਼ੁਭ, ਅਜੇਯ, ਮ੍ਰਿਤਦੇਹੀ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਤੀਬਰ, ਸ਼ਰਭ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਸੋਮਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਘਿਉ ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਧੂੰਆ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਤਾਪ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ, ਤੁਰੰਤ ਜਨਮੇ, ਮੌਤ, ਮਾਸ-ਭੋਜੀ, ਵਾਮਨ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ-ਸਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਆਸਰਾ ਲੈਣਯੋਗ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ਜ, ਮੱਧ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਧੀਰਜ, ਬਲ, ਮਾਣ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਦਹਕਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸੰਹਾਰੀ, ਚਮਕਦਾਰ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ, ਲੰਬੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਿੱਖੇ ਹਥਿਆਰ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਿਧ, ਅਤੇ ਪੁਲਸਤਯ ਹਨ। ਉਹ ਰੋਸ਼ਨ, ਖੰਡਿਤ, ਪ੍ਰਚੁਰ, ਬਲਦ, ਸਰਪ, ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਉਰਧਵ ਰੇਤਾ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਪ ਸੰਹਾਰੀ, ਯਜਨਾ ਸੰਹਾਰੀ, ਮੌਤ, ਯਜਯੋਗ, ਅੱਗ ਵਾਂਗੂ ਤਪਦੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਕੋਪਲ ਹਨ। ਉਹ ਰੇਤਲੇ, ਸੁੱਧ, ਉੱਤਮ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ਼ ਬਲਦ, ਚੰਗੇ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ। ਉਹ ਦੈਤ ਸੰਹਾਰੀ, ਪਸ਼ੁ ਸੰਹਾਰੀ, ਵਿਘਨ, ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ, ਅੰਤ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਔਖੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਪੁੰਨ, ਨੀਵੇਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਸਿੱਧੇ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਂਹ ਵਾਲੇ, ਸੱਚੇ, ਸ਼ਾਂਤਿਕਾਰੀ, ਕਾਲੇ ਚਮੜੇ ਵਾਲੇ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਸੰਹਾਰੀ ਅਤੇ ਏਕ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਤਮ, ਵਾਮਦੇਵ, ਈਸ਼ਾਨ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੇ, ਚਮਕਦਾਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਹੱਸਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਕਰੀ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਚਤੁਰ, ਰਥੀ, ਸੈਨਾ ਵਾਲੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅੱਗ, ਇੱਛਿਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਪੀ, ਨਿੰਦਕ, ਅਮਿਤਰ, ਮਿਤਰ, ਦਿਗੰਬਰ, ਚਮੜੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਭਾਗ-ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪ੍ਰਾਣ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ, ਹਵਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਵਸ਼ਟ ਅੱਖਰ ਵਾਲੇ, ਅੰਤਰਆਤਮਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਪਾਲਕ, ਯਜਮਾਨ, ਸੰਹਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਘਨਹਾਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ, ਵਰਤਮਾਨ, ਕਾਲ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਵਸੁ, ਸਾਧਯ, ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਮਾਰੁਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਅਗਨਿ, ਸੋਮਾ, ਹੋਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਨਾਨ, ਯਜਨ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਤਪ, ਸੱਚ, ਵੈਰਾਗ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹਨ। ਉਹ ਯੋਗ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਅਹਿੰਸਾ, ਅਲੋਭ, ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹਨ। ਉਹ ਭੂ, ਅੰਤਰੀਕ, ਦਿਉ, ਮਹਤ, ਜਨਾ, ਤਪ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹਨ। ਉਹ ਅਵ੍ਯਕਤ, ਮਹਤ, ਤੱਤ, ਇੰਦ੍ਰੀ, ਤਨੁਕ ਤੱਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹਨ। ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਆਤਮਾ, ਅਰਥਯੁਕਤ, ਸੁਕਸ਼ਮ, ਚੇਤਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਾਂ, ਭਵਨ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ, ਸੱਚ ਦੇ ਅੰਤ, ਮਹਾਨਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਭਜਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਠੀਕ ਜਾਂ ਗਲਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਗਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਈਸ਼ਾਨ, ਨੀਲੇ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਭਜਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਵਜੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਭਵ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕਾਵਿਆ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਿਕਾ ਜਯੰਤੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਦੀ ਹੈ: “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਯਵਤੀ? ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ? ਜਦ ਮੈਂ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਵੱਡੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਹੋ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?” ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਇਸ ਤੇਰੀ ਨਿਰੰਤਰ ਭਗਤੀ, ਨਿਮਰਤਾ, ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ? ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਕੀ ਹੈ? ਜੋ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ।