ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ੁਕਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ਼ਨਾਸ ਅਤੇ ਕਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮਨ-ਜਨਮੀ ਧੀ ਅੰਗੀ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹਿਤ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਰ ਸੋਮਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਗੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਕਰ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ਼ੁਕਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੰਗੀ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ—ਤਵਸ਼ਤ੍ਰੀ, ਵਰੁਤ੍ਰੀ, ਸ਼ੰਡਾ ਅਤੇ ਮਾਰਕਾ—ਜਨਮੇ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਵਰੁਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੰਜਨਾ, ਪ੍ਰਿਥੂ, ਅਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦਗੀਰਾ—ਇਹ ਚਾਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਭਗਤ ਸਨ। ਅਧਰਮਿਕ ਯਜਨ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਉਹ ਮਨੂ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਦੇਖਿਆ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਮਨੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।" ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਲੁਕ ਗਏ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆਏ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਕੁਟਿਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਯਜਨ-ਵੇਦੀਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਸੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਸਾਲਾ-ਭੇਡਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਖਜੂਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉਗ ਆਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਰੁਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਸ਼ੁਕਰ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ। ਤਵਸ਼ਤ੍ਰੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰੂਪ ਸਨ; ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੋਂ ਭ੍ਰਿਗੁਆਂ—ਦਿਵਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਜਨਮੇ, ਕੁੱਲ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ; ਦੇਵੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਕਾਵਿਆਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਭੁਵਨ, ਭਾਵਨ, ਕ੍ਰਤੁ, ਸ਼੍ਰਵਾ, ਮੂਰਧਾ, ਵਿਆਸ਼ਯ, ਵਿਆਸ਼ਰੁਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਸਵ, ਅਤੇ ਅਜਾ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁਆਂ ਯਜਨ-ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੌਲੋਮੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ, ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਅਠਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਠੋਰ ਕ੍ਰਿਆ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਚਵਨ ਜਨਮਿਆ; ਚਵਨ, ਪ੍ਰਚੇਤਸਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਚਵਨ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸਾ ਤੋਂ ਅਧਵਾਨਾ, ਜੋ ਕਦੇ ਵਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਨਮਿਆ। ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਸੁਕਨਿਆ ਨਾਲ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ: ਆਤਮਵਾਨ ਅਤੇ ਦਧੀਚ, ਦੋਵੇਂ ਧਰਮਵਾਨ। ਦਧੀਚ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਸਾਰਸਵਤ ਜਨਮਿਆ; ਆਤਮਵਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੁਚੀ, ਨਾਹੁਸ਼ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਨੋਬਲ ਲੇਡੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਉਰਵਾ ਰਿਸ਼ੀ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਠਾ ਚੀਰ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ; ਔਰਵਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪਤ ਸੀ। ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤੋਂ ਜਮਦਗਨੀ ਜਨਮਿਆ; ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਰੁਚੀ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਜਨਮੇ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੱਗਣੀ ਤੋਂ ਜਮਦਗਨੀ ਜਨਮਿਆ; ਜਮਦਗਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੇਣੁਕਾ ਨੇ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਯ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਅਣਗਣੇ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਔਰਵਾ ਤੋਂ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਾਰਗਵ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਜਨਮੇ। ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਗਵਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ਾਖਾਂ ਵੀ ਹਨ: ਵਤਸ, ਵਿਸ਼ਵ, ਅਸ਼ਵਿਸੇਣ, ਪਾਂਡਾ, ਪਥਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ੌਨਕ; ਇਹ ਸੱਤ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਅੰਗੀਰਸਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਅੱਗਣੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਗੌਤਮ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅੰਗੀਰਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਚਮਕਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਜਨਮੇ। ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਧੀ ਸੁਰੂਪਾ, ਕਾਰਦਮੀ, ਸਵਰਾਟ, ਅਤੇ ਮਨੂ ਦੀ ਧੀ ਪਥਿਆ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਥਰਵਣ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ; ਇਹ ਅੰਗੀਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਅਥਰਵਣ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਸੁਰੂਪਾ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਸਵਰਾਟ ਤੋਂ ਗੌਤਮ, ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ, ਉਤਥਿਆ, ਉਸ਼ਿਜਾ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਨਮੇ। ਪਥਿਆ ਤੋਂ ਧਿਸ਼ਨੁ, ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ ਸੰਵਰਤ, ਵਿਚਿੱਤ ਅਤੇ ਆਯਸਿਆ, ਅਤੇ ਉਤਥਿਆ ਤੋਂ ਸ਼ਰਦਵਾਨ ਜਨਮਿਆ। ਅਸ਼ਿਜਾ, ਦੀਰਘਤਮਾ, ਬ੍ਰਿਹਦੁਥਾ (ਵਾਮਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ), ਧਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਧਨਵਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਭ, ਸੁਧਨਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਰਥਕਾਰ, ਜੋ ਦਿਵਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹਨ; ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਦਵਾਜ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੰਵਰਤ, ਅੰਗੀਰਸ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗੀਰਸਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਸੁਣੋ; ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗੀਰਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਗੀਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਰੂਪਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਔਰਸ ਅੰਗੀਰਸ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਔਦਾਰਿਆ, ਆਯੁ, ਧਨੁਰ, ਦਕਸ਼, ਦਰਭਾ, ਪ੍ਰਾਣ, ਹਵਿਸਮਾਨ, ਹਵਿਸਨੁ, ਕ੍ਰਤੁ, ਅਤੇ ਸਤਿਆ—ਇਹ ਦਸ ਹਨ। ਆਯਸਿਆ ਤੋਂ ਉਤਥਿਆ, ਵਾਮਦੇਵ, ਅਤੇ ਉਸ਼ਿਜਾ ਜਨਮੇ; ਭਾਰਦਵਾਜ, ਸ਼ਾਂਕ੍ਰਿਤਿਕ, ਗਾਰਗ-ਕਾਣਵ, ਅਤੇ ਅਥੀਤਰਾ ਹੋਰ ਹਨ। ਮੁਦਗਲ, ਵਿਸ਼ਨੁਵ੍ਰਿਦ, ਹਰਿਤ, ਵਾਯਵ, ਭਾਕਸ਼, ਭਾਰਦਵਾਜ, ਆਰਸ਼ਭ, ਅਤੇ ਕਿੰਭਯਾ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਦਸ ਅਤੇ ਪੰਜ ਅੰਗੀਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ; ਹੋਰ ਅੰਗੀਰਸਾਂ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਮਰੀਚੀ, ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੰਤਾਨ-ਸੰਪੰਨ, ਤੇਜਸਵੀ, ਅਤੇ ਡਿਟੀ ਸੀ—ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ, ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ; ਮਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇੱਕ ਜਨਮਿਆ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਨਾਮਕ, ਅਦਵਿਤੀਯ, ਵਧਉਵੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਰੀਚੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਸਤਕਰਮੀਆਂ ਦੀ ਵाणी ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਅਦਵਿਤੀਯ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਸ਼ਯਪ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਹਰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਧੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੰਸ਼ਜ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਪੀ ਗਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ "ਕਸ਼ਯ" (ਮਦਿਰਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਥਾ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।