ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਭਯਾਨਕ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਕਿ ਇਕ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਕਿ, "ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਜੋ ਮਹਿਲਾ ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਪਵੇਗਾ।" ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਦੋਂ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਧਰਮ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਕਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿਰ ਲਿਆਂਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਪਾਣੀ ਲਿਆ, ਤੇ ਸੱਚੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ: "ਜੇ ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਸੱਚਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ, ਫਿਰ ਵੀ, ਜੇ ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਤੂੰ ਜੀਉ।" ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੱਚਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਠੰਢਾ ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜੀਉ।" ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਸੁਤਲ ਪਈ ਹੋਈ ਜਗਦੀ ਹੋਈ ਦਿੱਸਣ ਲੱਗੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਲਾਸਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਣਦੇਸੀਆਂ ਵਾਣੀਆਂ ਗੂੰਜੀਆਂ, "ਵਧੀਆ! ਵਧੀਆ!" ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਅਚੰਭਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਨਿਰਭੀਕ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸ਼ਕ੍ਰ ਵੀ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਵ੍ਯਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਯੰਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਾਵ੍ਯਸ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਧੀਏ, ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਜਾ, ਉਸ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਖਦਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕਰ, ਮਨ ਭਾਉਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ, ਤੇ ਕਦੇ ਭੀ ਅਲਸ ਨਾ ਕਰ।" ਇੰਦਰ ਦੀ ਧੀ ਜਯੰਤੀ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ, ਕਾਵ੍ਯਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਜੋ ਤਪ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਪਰ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਜਯੰਤੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਦਬਾਉਂਦੀ, ਠੰਢਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ, ਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਧੂਏਂ ਵਾਲੀ ਤਪੱਸਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਜਯੰਤੀ ਨੇ ਕਾਵ੍ਯਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ ਲਵੋ। ਕਾਵ੍ਯਸ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੀ ਤਪ, ਗਿਆਨ, ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ—ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜੋ ਵੀ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਪੁੱਤਰ—ਸਭ ਯਜੁਸ਼ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਤੇ ਗੁਪਤੀਆਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇਂਗਾ।" ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਵਰ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਕਾਵ੍ਯਸ ਨੂੰ ਅਜੇਹੇ ਵਰ ਦਿੱਤੇ: ਅਜੈਤਾ, ਧਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇ ਅਘਾਤ ਰਹਿਤਤਾ। ਇਹ ਵਰ ਮਿਲ ਕੇ ਕਾਵ੍ਯਸ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਲਈ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤੁਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਓਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਠੰਡੇ ਕੰਠ ਵਾਲੇ, ਮਦਿਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ। ਜੋ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ, ਜੋ ਲੁਕਾ ਦਿੰਦਾ, ਜੋ ਸਾਲ ਹੈ, ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ। ਜਟਾਵਾਲੇ, ਉੱਠੇ ਵਾਲ ਵਾਲੇ, ਘੋੜੇ, ਕਾਰਨ, ਸੂਖਮ, ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਯਾਤਰਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੁਰੰਤ।" "ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ, ਸੁੰਦਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਦਾਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਬੀਜ ਧਨ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ, ਤਪਸਵੀ, ਛਾਲਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ। ਛੋਟੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲ ਵਾਲੇ, ਸੈਨਾਪਤੀ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ।" "ਕਵੀ, ਬੁੱਢਾ ਰਾਜਾ, ਤਕਸ਼ਕ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ, ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੂਰਜ ਅੱਖ ਵਾਲਾ, ਤਪਸਵੀ, ਜਾਮ੍ਬਵ, ਸੁਸੰਵਿੱਧ, ਚੰਗੀ ਹਥ ਵਾਲਾ, ਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਭਾਰਗਵ।" "ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਨਿਰਮਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੇਟਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਭਵ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਚਿੱਟਾ, ਪੁਰਖ।" "ਖੜਗਧਾਰੀ, ਕਵਚਧਾਰੀ, ਸੂਖਮ, ਵਿਨਾਸ਼ਕ, ਤਾਮਰ, ਭਿਆਨਕ, ਉਗਰ, ਮੰਗਲਮਈ। ਪੀਲੇ, ਚਿੱਟੇ, ਭੂਰੇ, ਲਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ਰਵ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ, ਮੰਗਲਮਈ।" "ਸੋਨੇ ਦੇ, ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਸਰਵੋਤਮ, ਮਧ੍ਯਮ, ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ, ਤੁਰੰਤ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਲਾਲ। ਡਮਰੂ, ਏਕ ਪੈਰ ਵਾਲਾ, ਯੋਗ੍ਯ, ਗਿਆਨ, ਹਰਨੀ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਸੱਪ, ਅਡੋਲ, ਭਿਆਨਕ।" "ਅਨੇਕ ਰੂਪ, ਉਗਰ, ਤ੍ਰਿਨੈਤ੍ਰ ਧਾਰੀ, ਪੀਲੇ, ਅਕੇਲਾ ਵੀਰ, ਮੌਤ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ। ਨਿਵਾਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਬਿਨਾ ਤੰਤੂਆਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੰਕਰ, ਮੰਗਲਮਈ, ਵਣਵਾਸੀ, ਗੁਫਾ ਵਾਸੀ, ਤਪਸਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ।" "ਸਾਂਖ੍ਯ, ਯੋਗ, ਧਿਆਨਧਾਰੀ, ਦੀਖ੍ਸ਼ਿਤ, ਗੁਪਤ, ਸ਼ਰਵ, ਆਦਰਯੋਗ੍ਯ, ਮਾਲਧਾਰੀ। ਗਿਆਨੀ, ਗੁਣਵਾਨ, ਧਰਮਵਾਨ, ਮੰਗਲਮਈ, ਨਿਗ੍ਰਹੀ, ਚਤੁਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮਾਨ, ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ।" "ਚੌਪਾਅ, ਪਵਿੱਤਰ, ਧਰਮਵਾਨ, ਤੁਰੰਤ, ਚੂੜਾ ਵਾਲਾ, ਖੋਪੜੀ ਧਾਰੀ, ਦੰਦਧਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਯਜਮਾਨ। ਅਟੱਲ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਤੇਜਸਵੀ, ਗਿਆਨੀ, ਕਰੂੜ, ਵਿਅੰਗ, ਭਿਆਨਕ, ਮੰਗਲਮਈ।" "ਮ੍ਰਿਦੂ, ਗੁਣਵਾਨ, ਧਰਮਵਾਨ, ਮੰਗਲਮਈ, ਅਜੈ, ਮ੍ਰਿਤਦੇਹੀ, ਨਿਤ੍ਯ, ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਵ੍ਯਸ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।