ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਜੀ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ ਜੀ) ਉਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਮੰਤਰ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਲਈ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅਸੁਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਰਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਦਲ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਭੱਜ ਪਏ ਅਤੇ ਡਰ ਗਏ। ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਚਾਰਯ (ਗੁਰੂ) ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਾਅਦਾ ਤੋੜ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅਚਾਰਯ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—"ਅਸੀਂ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਕੋਈ ਰਾਖੀ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਮਗਨ, ਛਾਲਾਂ, ਚਮੜੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਤੇ ਨਿਰਲੋਭ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਕਾਵਿਆ (ਕਾਵਿਆਮਾਤਾ) ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲੱਭੀਏ।" ਉਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ, "ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ।" ਫਿਰ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਕਾਵਿਆਮਾਤਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੱਭੀ। ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ, ਮਾਤਾ ਨੇ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ—"ਡਰੋ ਨਹੀਂ, ਡਰੋ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਡਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਪਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਡਰ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ। ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਕਾਵਿਆ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਇੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਸਹਾਇ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ!" ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇੰਦਰ ਅਸਥਿਰ (ਯਜਨ ਦੇ ਯੂਪ ਵਾਂਗ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾ, ਹੇ ਭਾਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਕਾਵਿਆ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਹੇ ਮਘਵਨ, ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾੜ ਦਿਆਂਗੀ; ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇ।" ਹੁਣ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅੱਗੇ ਬੇਬਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਬਚੀਏ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?" ਇੰਦਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰ ਦੇ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਬੇਬਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ।" ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਨੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਮਹਿਲਾ (ਕਾਵਿਆਮਾਤਾ) ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਸੱਦਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮਾਤਾ ਕਾਵਿਆ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਠੋਰ ਮਨਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਚਲਾਇਆ ਤੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਮਹਿਲਾ ਵਧ ਦੇ, ਦੇਖ ਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ (ਕਾਵਿਆਮਾਤਾ ਦੇ ਪਤੀ) ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਮਹਿਲਾ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਪਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਵੀ ਧਰਮ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ। ਫਿਰ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਸਿਰ ਲਿਆ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਿਆ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਨਾ ਵੀ ਚਲਿਆ ਹੋਵਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ, ਜੇ ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਜੀਉਂ।" ਇਹ ਸੱਚੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹੀ, ਮਾਤਾ ਕਾਵਿਆ ਜੀਉਂ ਉਠੀ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜੀਉ।" ਜਦ ਉਹ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਜਾਗ ਪਈ ਜਾਪਦੀ ਸੀ, ਸਭ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਾਣੀਆਂ ਆਈਆਂ, "ਵਧੀਆ! ਵਧੀਆ!" ਜਦ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਵਿਗਿਆਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਹੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜੀਉਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇੰਦਰ, ਕਾਵਿਆ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਚੈਨ ਨਾ ਪਾ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ, ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸਾਵਧਾਨ ਸੀ ਤੇ ਵਜਰਧਾਰੀ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਯੰਤੀ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਕਾਵਿਆ ਜੀ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹਾਂ।" "ਤੂੰ ਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰ, ਚੰਗੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ, ਤੇ ਕਦੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾ ਕਰ।" ਇੰਦਰ ਦੀ ਧੀ ਜਯੰਤੀ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ, ਕਾਵਿਆ ਕੋਲ ਗਈ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਰ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਾਵਿਆ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਮਸਾਜ਼ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਧੂਏਂ ਵਾਲੀ ਤਪੱਸਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਜਯੰਤੀ ਨੇ ਕਾਵਿਆ ਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਕਾਵਿਆ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਗਿਆਨ, ਵਿਦਿਆ, ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ—" "ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਭਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਗਿਆਨ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਪੁੱਤਰ—" "ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਯਜੁਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੰਤ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਈ ਵਾਰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਪੁੱਤਰ (ਕਾਵਿਆ) ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿਤੇ।