ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ। ਅਸੀਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਾਂਗੇ, ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੇ ਸੱਚੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਕਾਵ્ય ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਓ, ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਨਿਰਾਸਕ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਹੋਵੇ। ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਹਨ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਕਾਵ੍ਯ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਉਹ ਮੰਤਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਮਿਲੇ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕੀਏ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਗਨਿਕੁੰਡ ਦੀ ਧੂਆਂ ਲੱਗ ਕੇ ਤਪ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮੰਤਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹੇ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਵਰਤ ਲਵਾਂਗਾ।" ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਵਨਕੁੰਡ ਦੀ ਰਾਖੀ ਤੇ ਧੂਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜਦ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਾਂਗ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਪਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਦੇਵਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਹੁਣ, ਜਦ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਚਾਰਯ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਮਝੌਤਾ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਚਾਰਯ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਾਂ, ਛਾਲਾਂ ਤੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਨਿਰਲੇਪ ਤੇ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦੇ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕਾਵ੍ਯਮਾਤਾ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲਵੀਂ।" ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਆਚਾਰਯ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਆਉਣ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਕਾਵ੍ਯਮਾਤਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਮਿਲੀ। ਡਰੇ ਹੋਏ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਮਿਲਿਆ, "ਡਰੋ ਨਹੀਂ, ਡਰੋ ਨਹੀਂ," ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਵ੍ਯਮਾਤਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜਦ ਤਕ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਪਰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ, ਹਾਲਾਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਕਦੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਕਦੇ ਦੁਰਬਲਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਜਦ ਅਸੁਰ ਡਰ ਗਏ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਕਾਵ੍ਯਮਾਤਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਵਧੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਸਹਾਇ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਇੰਦਰ!" ਇੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਯਜਨ-ਕੁੰਡ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਚਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਭੱਜ ਗਈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਕਾਵ੍ਯਮਾਤਾ ਨੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਸਮੇਤ, ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾੜ ਦੇਵਾਂਗੀ; ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖੀ ਜਾਵੇ।" ਹੁਣ, ਦੋਵੇਂ—ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ—ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅੱਗੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚੀਏ?" ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰ ਦੇ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ।" ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਔਰਤ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰੇਗਾ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਕ੍ਰ ਸੱਦਿਆ। ਜਦ ਕਾਵ੍ਯਮਾਤਾ ਉੱਤੇ ਵਧੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸੀਸ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਨਾਰੀ-ਵਧ ਦੇਖ ਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਧਰਮ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਜੋ ਨਾਰੀ ਮਰਨਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸੱਤ ਵਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਪਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਜਗਤ ਵਿੱਚ-ਵਾਰ ਵਾਰ ਧਰਮ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੋਵੇ, ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੁ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਸੀਸ ਲਿਆ, ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਮੇਰੇ ਤਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ, ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਸੱਚ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਜੀਉਂ।" ਇਹ ਸੱਚੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਦੇਵੀ ਜੀ ਉੱਠ ਬੈਠੀ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਠੰਡੀ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛਿੜਕਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਜੀਉ।" ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗਦੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਾਣੀਆਂ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਵਧਾਈ ਹੋ! ਵਧਾਈ ਹੋ!" ਜਦ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਚੀਜ਼ ਬਣ ਗਈ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਬਿਨਾ ਡਿਗੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਵ੍ਯਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਫਿਰ, ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਇੰਦਰ—ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵਾਲਾ ਤੇ ਗਿਆਨੀ—ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਯੰਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ, ਇਹ ਬੋਲਿਆ।