ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦੇਵਤੇਆਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਦਾਨਵ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖੇ, ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਖੇ ਕਾਵ੍ਯਾ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਕਾਵ੍ਯਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਦਾਨਵ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਕਾਵ੍ਯਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਮਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਬਲੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਜੰਭ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਵਿਰੋਚਨ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਰਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚਲਾਕੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਚੇ ਹੋ, ਪਿਛਲੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਲੱਭਾਂਗਾ; ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰੋ।" "ਮੈਂ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕੋ। ਅੱਗ ਦੇ ਹੋਤ੍ਰ ਅੱਗਨੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਮਿਲੇਗੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਵੀ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਤਪ ਕਰਨਾ। ਮੇਰੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੱਕ ਦੇਵਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਅਟੱਲ ਮੰਤ੍ਰ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ, ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਮੁੜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਂਗੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਿੱਤ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੋ। ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਤਪ ਕਰਾਂਗੇ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ।" ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਕਾਵ੍ਯਾ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪੂਜਾ ਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲਗਾਓ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕੰਮ ਦੀ ਪੂਰੀਤਾ ਲਈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" ਫਿਰ ਕਾਵ੍ਯਾ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਓਥੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮੂਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜੰਮਿਆ; ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਾਂਗ ਤਪ ਕਰ। ਜੇ ਤੂੰ ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਦੇ ਧੂੰਏ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਤ੍ਰ ਮਿਲੇਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਦਾ ਰਾਖਾ ਤੇ ਧੂੰਏ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜਦ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਉੱਥੋਂ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਾਂਗ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਅਸੁਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਆ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਜਦ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਚਾਰਯ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਤੋੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਅਚਾਰਯ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ; ਅਸੀਂ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਾਂ, ਛਾਲ, ਚਮੜੇ ਅਤੇ ਸਾਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ, ਕੰਮ-ਕਾਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਅਸੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕਾਵ੍ਯਾ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।" "ਆਓ, ਅਚਾਰਯ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਈਏ, ਜਦ ਉਹ ਆ ਜਾਣਗੇ, ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਾਂਗੇ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਕਾਵ੍ਯਾ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਚਲੇ ਗਏ। ਡਰਿਆਂ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੱਖਿਆ ਮਿਲੀ। ਕਾਵ੍ਯਾ ਮਾਤਾ ਨੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, "ਡਰੋ ਨਹੀਂ, ਡਰੋ ਨਹੀਂ," ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਡਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। "ਜਦ ਤਕ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਪਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ, ਜੋ ਡਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਡਰਿਆਂ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਵ੍ਯਾ ਮਾਤਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਸਹਾਇ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ!" ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਲ ਵਧੀ। ਜਦ ਇੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਅਚਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਭੱਜ ਗਈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾ, ਹੇ ਭਾਗਵਾਨ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁਰੰਦਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਕਾਵ੍ਯਾ ਮਾਤਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾੜ ਦਿਆਂਗੀ; ਮੇਰਾ ਤਪ ਦਾ ਬਲ ਵੇਖ ਲਓ।" ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚੀਏ?" ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸਾੜ ਨਾ ਦੇਵੇ; ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ।" ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ। ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਕਰ ਮੰਗਵਾਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕਾਵ੍ਯਾ ਮਾਤਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਕਠੋਰ ਨੀਅਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਸਤਰ ਵਰਤਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।