ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰੋਚਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਫਿਰਾਕ ’ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਖੁਦ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸੰਜਬਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਅਜੈਯਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਛੇਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਸ਼ਕ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਵਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਅੱਠਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ—ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਵਾਹਕ ਸਨ—ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਜਦੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਮਹੇੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਧਵਜਾ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਆਢ ਵਿੱਚ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਹੇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਵਿਪ੍ਰਵਰਤਿਨ, ਜੋ ਝੰਡੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਜੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਕੋਲਾਹਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ; ਸ਼ੰਡਮਾਰਕ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਜਨਾ ਦੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਹਨ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਦੈਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੌ ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਬਹੱਤਰ ਲੱਖ ਸਾਲ ਹੋਰ, ਅਤੇ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਲੀ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਤੀਹ ਲੱਖ ਸਾਲ ਹੋਰ। ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਲੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਸੀ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਵੀ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਸੁਰਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਰਾਜ ਸੀ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਸੁਰ ਇੰਦਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਸ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਦਸ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਅਟੱਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਯਜਨਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਯਜਨਾ ਉੱਤੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਕਾਵ੍ਯ (ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ) ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਯਜਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਖੜੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ—ਆਓ, ਅਸੀਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਈਏ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ: “ਡਰੋ ਨਾ, ਅਸੁਰੋ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਲਣ ਕਰਾਂਗਾ। ਵਰਖਾ, ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਧਨ—ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਆਂਗਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਲਣ ਕਰਾਂਗਾ।” ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਅਸੁਰ ਕਾਵ੍ਯ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਕਾਵ੍ਯ ਸਾਡੀਆਂ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਛੀਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚਲੋ, ਜਲਦੀ ਚੱਲੀਏ; ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਾਰ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੋ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਦਾਨਵ ਕਾਵ੍ਯ ਕੋਲ ਭੱਜ ਆਏ। ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭੱਜੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਵਾਮਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਏ; ਬਲੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਜੰਭ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਰੋਚਨ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਾਏਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਬਚ ਗਏ ਹੋ, ਓਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਕਰਾਂਗਾ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕੋ।” “ਮੈਂ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ ਮੰਤਰਾਂ ਲਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕੋ; ਅੱਗ (ਅਗਨਿ), ਜੋ ਹੋਤ੍ਰ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਨੀਲਲੋਹਿਤ (ਸ਼ਿਵ) ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ ਮੰਤਰਾਂ ਲਈ; ਮੁੜ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ, ਛਾਲ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਾ ਕੇ, ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੋ; ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਜਦੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲੋਂ ਅਟੱਲ ਮੰਤਰ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ, ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਮੁੜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਾਂਗੇ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਰੂਰ ਜਿੱਤ ਜਾਵੋਗੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ। ਅਸੀਂ ਤਪ ਕਰਾਂਗੇ, ਛਾਲ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ।” ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਓ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਾਰਜ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਪੋਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਹਨ।” ਫਿਰ ਕਾਵ੍ਯ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਰਵਜਗਤ ਦੇ ਮੂਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਮੰਤਰ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਨਿਡਰਤਾ ਲਈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਤੂੰ ਮੰਤਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੁਜਾਤਿ; ਮੇਰੇ ਦੱਸੇ ਵਰਤ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਧਾਰਨ ਕਰ। ਜੇ ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਸਿਰ ਧੂੰਏਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਆਹੂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਕੋਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮੰਤਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਸੀ, ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।” “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਖੇ ਹੋਏ ਬਾਕੀ ਵਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਾ ਵਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਦਾ ਰਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁੱਗਾਂ-ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਅਸੁਰ-ਦੇਵਤਾ ਵਿਰਾਸਤ, ਯੁੱਧ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਤਪ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਗਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਰਹੇ।