ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦਸ ਗੁਣਾ ਮਿਲਾਪ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ ਯੁੱਗ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਉਠਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀ ਵਾਰਸਤੀ ਲਈ ਬੇਹਦ ਲੜਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਸੂਅਰ ਅਵਤਾਰ ਵਾਲੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਦੱਸ ਤੇ ਦੋ – ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਛੇ ਯੁੱਧ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਾਂਝੇ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਹਿਲਾ ਨਰਸਿੰਘ ਯੁੱਧ, ਦੂਜਾ ਵਾਮਨ ਯੁੱਧ। ਤੀਜਾ ਵਰਾਹਾ, ਚੌਥਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਮੰਥਨ, ਪੰਜਵਾਂ ਭਿਆਨਕ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਯੁੱਧ। ਛੇਵਾਂ ਆਦਿਬਾਕ ਯੁੱਧ, ਸੱਤਵਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਅੱਠਵਾਂ ਅੰਧਕਾਰ, ਨੌਵਾਂ ਧਵਜ ਯੁੱਧ। ਦਸਵਾਂ ਵਰੱਤਾ, ਗਿਆਰਵਾਂ ਹਲ, ਤੇ ਬਾਰਵਾਂ ਡਰਾਉਣਾ ਕੋਲਾਹਲ ਯੁੱਧ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਸਿੰਘ ਨੇ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਵਾਮਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਲੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਹਿਰਣਯਾਖਸ਼, ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਅਜੇਤੁ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਕੱਲੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਸੂਅਰ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚੋਂ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਅਮ੍ਰਿਤ ਮੰਥਨ ਸਮੇਂ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ। ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰੋਚਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਫ਼ਿਰਾਕ ’ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਤਾਰਕਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਜਬਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਸਤਰ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਛੇਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ, ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਿਆ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਮਹਾਦੇਵ) ਨੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਅੱਠਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਪਰ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮਹਿੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਧਵਜ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਮਹਿੰਦਰ ਨੇ ਧਵਜ ਨੂੰ ਮੋਹਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਵਿਪ੍ਰਵਰਤਿਨ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਾਨ ’ਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਕੋਲਾਹਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਰਾਜੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵ ਜਿੱਤ ਲਏ। ਸ਼ੰਡਮਾਰਕ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਗਯ ਦੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਹਨ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਦੈਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਵੱਡੀ ਵਿਪਤਾ ਲਿਆਈ। ਫਿਰ, ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪ ਨੇ ਇੱਕ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਤੱਤਰ ਲੱਖ ਸਾਲ ਹੋਰ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਲੀ ਨੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਤੀਹ ਲੱਖ ਸਾਲ ਹੋਰ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਬਲੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਸੀ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਵੀ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਸੁਰਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਰਾਜ ਸੀ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਸੁਰ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਸਾਰੇ ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਸ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਦਸ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਫਿਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਯਗਯ ਵਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਦੇਵਤੇ ਯਗਯ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਕਾਵ્ય (ਉਸ਼ਨਸ) ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਯਗਯ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਖੜੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ – ਆਓ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਵ्य ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ: "ਡਰੋ ਨਾ, ਅਸੁਰੋ! ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੀਂਹ, ਪੌਦੇ, ਜਲ, ਧਨ – ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਦਿਆਂਗਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਥਿਰ ਕਰਾਂਗਾ।" ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕਾਵਯ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਇਹ ਕਾਵਯ ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਓ, ਜਲਦੀ ਚੱਲੀਏ; ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਉਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਬਚ ਜਾਵਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਾਰ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਭੇਜੀਏ।" ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਜਦ ਦਾਨਵ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ ਕਾਵਯ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਕਾਵਯ ਨੇ, ਜਦ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਘਾਇਲ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਕਾਵਯ ਨੇ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ, ਬਲੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਜੰਭਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਵੀਰੋਚਨ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਰਾਂ ਮਹਾ-ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੱਡੇ ਚਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਬਚੇ ਹੋ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਸੋਚਾਂਗਾ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕੋ।" "ਮੈਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕੋ। ਅੱਗ, ਜੋ ਹੋਤ੍ਰ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਫਿਰ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਦੇਵ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਛਾਲੇ ਦੀ ਛਾਲ ਉੱਤੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਤਪ ਕਰਨਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਦੇਵਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।" "ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਤੋਂ ਅਟੱਲ ਮੰਤ੍ਰ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ, ਅਸੀਂ ਮੁੜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਾਂਗੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਰੂਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੈਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਸ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਆਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਰਹੀ।