ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਇਕ ਜੋੜਾ ਰਚਿਆ ਜੋ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ—all ਨੇ ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਅਸਲ ਬ੍ਰਹਮ, ਸੱਚ, ਤੇ ਪਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਮਰੀਚੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਕੁਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੇ ਅਧੀਪਤੀ ਬਣੇ। ਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਇਹ ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਤ ਹੋਏ। ਤਦ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਨੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ! ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ ਹੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੇ।” ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਨ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਅਤੁੱਲ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤਨੀ ਪੌਲੋਮੀ ਸੀ, ਜੋ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਪੁਲੋਮਨ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਸੀ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ (ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਉਸ਼ਨਾਸ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮਨੋਜਾਤ ਕੁੜੀ ਅੰਗੀ, ਜੋ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗਰਣੀ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਤਵਸ਼ਤ੍ਰੀ, ਵਰੁਤ੍ਰੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਡਾ, ਮਾਰਕਾ। ਇਹ ਚਾਰੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਵਰੁਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਰੰਜਨਾ, ਪૃਥੁ, ਅਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਿਹਦਗੀਰ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ। ਧਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਇਹ ਮਾਨਵ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਜਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਾਨਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਕਰਵਾਵਾਂਗਾ।” ਇੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਹਟ ਗਏ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਤਪस्वੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਅਪਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਵੇਦਿਕ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਸੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਖਾਧੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਖਜੂਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉਗ ਆਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਰੁਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ। ਤਵਸ਼ਤ੍ਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ ਸੀ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਯਮ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੋਂ ਭਰਗੁ ਰਿਸ਼ੀ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕਾਵ੍ਯ ਭੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਹਨ: ਭੁਵਨਾ, ਭਾਵਨਾ, ਕ੍ਰਤੁ, ਸ਼੍ਰਾਵਾ, ਮੂਰਧਾ, ਵਯਸ਼ਯਾ, ਵਯਸ਼੍ਰੁਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਸਵਾ, ਅਤੇ ਅਜਾ ਆਦਿ, ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੌਲੋਮੀ ਨੇ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਗਿਆਨੀ, ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ। ਅਠਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਠੋਰ ਕਰਤੂਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚ੍ਯਵਨ ਜੰਮਿਆ। ਚ੍ਯਵਨ, ਪ੍ਰਚੇਤਸਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਹੋਸ਼ ਨਾਲ ਜੰਮਿਆ; ਪ੍ਰਚੇਤਸਾ ਤੋਂ, ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਅਧ੍ਵਾਨਾ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਜੁੱਠਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਸੁਕੰਯਾ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ: ਆਤ੍ਮਵਾਨ ਅਤੇ ਦਧੀਚ, ਦੋਵੇਂ ਧਰਮਾਤਮਾ। ਦਧੀਚ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਸਾਰਸ੍ਵਤ ਜੰਮਿਆ; ਆਤ੍ਮਵਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਹੁਸ਼ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੁਚੀ ਸੀ। ਆਤ੍ਮਵਾਨ ਤੋਂ ਉਰਵਾ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਪਿੰਡ ਚੀਰ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ; ਔਰਵਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਰੁਚੀਕ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤੋਂ ਜਮਦਗ੍ਨੀ ਜੰਮੇ; ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਰੁਚੀ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿ਷ਣੁ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਵਿ਷ਣੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੱਗਨੀ ਤੋਂ ਜਮਦਗ੍ਨੀ ਜੰਮਿਆ; ਜਮਦਗ੍ਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੇਣੁਕਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਬਲਵਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਅਣਮਾਪ ਜੋਤਿ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਔਰਵਾ ਤੋਂ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਜਮਦਗ੍ਨੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਾਰਗਵ ਪੁੱਤਰ ਇਕ-ਪਿੱਛੇ-ਇਕ ਜੰਮੇ। ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ੀ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ਾਖਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਵਤ੍ਸ, ਵਿਸ਼੍ਵ, ਅਸ਼ਵਿਸੇਣ, ਪਾਂਡ, ਪਥ੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼ੌਣਕ। ਇਹ ਸੱਤ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਆੰਗੀਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਅੱਗਨੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਆੰਗੀਰਸ, ਜੋ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਧੀ ਸਰੂਪਾ, ਕਾਰੱਦਮੀ ਅਤੇ ਸਵਰਾਟ, ਅਤੇ ਮਨੁ ਦੀ ਧੀ ਪਥ੍ਯਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਥਰਵਣ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਆੰਗੀਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਅਥਰਵਣ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਜੰਮੀ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਨ ਤਪ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਸਰੂਪਾ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਜੰਮੇ, ਸਵਰਾਟ ਤੋਂ ਗੌਤਮ, ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ, ਉਤਥਯ, ਉਸ਼ਿਜ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਪਥ੍ਯਾ ਤੋਂ ਧਿਸ਼ਣੁ ਜੰਮਿਆ, ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ ਸੰਵਰਤ, ਵਿਕਿੱਤ ਅਤੇ ਆਯਸ੍ਯਾ, ਅਤੇ ਉਤਥਯ ਤੋਂ ਸ਼ਰਦਵਾਨ ਜੰਮੇ। ਅਸ਼ਿਜਾ, ਦੀਰਘਤਮਾ, ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਿਹਦੁਥਾ, ਧਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਧਨਵਨ ਅਤੇ ਸੁਧਨਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ਭ; ਰਥਕਾਰ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਦਵਾਜ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੰਵਰਤ, ਆੰਗੀਰਸ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆੰਗੀਰਸਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ; ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆੰਗੀਰਸ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਆੰਗੀਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਰੂਪਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਔਰਸ ਆੰਗੀਰਸ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਔਦਾਰਯ, ਆਯੁ, ਧਨੁਰ, ਦਕ੍ਸ਼, ਦਰਭ, ਪ੍ਰਾਣ, ਹਵਿਸ਼ਮਾਨ, ਹਵਿਸ਼ਣੁ, ਕ੍ਰਤੁ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ—ਇਹ ਦਸ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫੈਲ ਗਈ, ਜੋ ਸਦਾਚਾਰ, ਜ੍ਯਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।