ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੰਤ ਜਨੋ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅਸਚਰਜਮਈ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਸੁਖ ਦਾਈ ਹੈ। ਆਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਰੂਪਾਂ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਚੰਭੇਲੇ ਕਰਤਬਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਸਤੱਤਰ (੭੭) ਜਨਮ ਲਏ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਸਿੱਧੇ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਕਿ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਲਿਆ? ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ? ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਘਟਿਤ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨਾਮਕ ਅਸੁਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਬਲੀ ਨੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਮਾਂ ਮਿਲਜੁਲ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਵਾਰਸਦਾਰੀ ਲਈ ਕਈ ਜੰਗਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਸੂਅਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਦੱਸ ਅਤੇ ਦੋ, ਇਹਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਛੇ ਯੁੱਧ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਪਹਿਲਾ ਨਰਸਿੰਘ ਯੁੱਧ, ਦੂਜਾ ਵਾਮਨ ਯੁੱਧ; ਤੀਜਾ ਵਰਾਹਾ, ਚੌਥਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਮਥਨ; ਪੰਜਵਾਂ ਭਿਆਨਕ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਯੁੱਧ; ਛੇਵਾਂ ਆਦਿਬਕਾ, ਸੱਤਵਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ; ਅੱਠਵਾਂ ਅੰਧਕਾਰਾ, ਨੌਵਾਂ ਧ੍ਵਜਾ; ਦਸਵਾਂ ਵਰਤਾ, ਗਿਆਰਵਾਂ ਹਲ, ਤੇ ਬਾਰਵਾਂ ਡਰਾਉਣਾ ਕੋਲਹਲ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੂੰ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਨੇ ਮਾਰਿਆ; ਬਲੀ ਨੂੰ ਵਾਮਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵਿਚ ਇਕੱਲਾ ਲੜ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਅਜੈਯੋਧਾ ਸੀ। ਸੂਅਰ ਰੂਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉੱਠਾ ਲਿਆ। ਅਮ੍ਰਿਤ ਮਥਨ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਰਾਇਆ। ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰੋਚਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਫਿਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤਾਰਕਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਜਬਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਜੇਅਤਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਛੇਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ (ਜੋ ਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ) ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਤਿੰਨ ਪੁਰੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਤ੍ਰਯੰਬਕਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦੁਆਰਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਅੱਠਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਸਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਮਹੇੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਧ੍ਵਜਾ ਨੂੰ ਇਲਿਊਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਮਹੇਂਦਰ ਨੇ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਪ੍ਰਵਰਤਿਨ, ਜੋ ਧ੍ਵਜਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਰਾਜੀ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਕੋਲਹਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਸ਼ੰਡਮਾਰਕ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਜਨ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਇਹ ਦਵਾਦਸ਼ (ਬਾਰਾਂ) ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਲਿਆ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਬਹੱਤਰ ਲੱਖ ਸਾਲ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਲੀ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸਾਲ, ਫਿਰ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਤੀਹ ਲੱਖ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਬਲੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਸੀ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਸੁਰਾਂ ਕੋਲ ਰਾਜ ਸੀ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਸੁਰ ਇੰਦਰ, ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ, ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਸ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਦਸ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਬਦਲਣ ਤੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਯਜਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਦੇਵਤਾ ਯਜਨ ਤੇ ਗਏ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਕਾਵ੍ਯਾ ਕੋਲ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਯਜਨ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਖੜੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ—ਆਓ, ਅਸੀਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਈਏ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਵ੍ਯਾ ਨੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ: "ਅਸੁਰੋ, ਡਰੋ ਨਾ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।" ਕਾਵ੍ਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੀਂਹ, ਪੌਦੇ, ਪਾਣੀ, ਧਨ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਦਿਆਂਗਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਫਿਰ, ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਕਾਵ੍ਯਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। "ਇਹ ਕਾਵ੍ਯਾ ਸਾਡੀ ਸਭ ਕੁਝ ਛੀਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਓ, ਜਲਦੀ ਚੱਲੀਏ; ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖਾਣ ਪੀਣ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਗਾਉਂ। ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਾਰ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਈਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਜਨਮ, ਉਸਦੇ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।