ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਾਭੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਸੋਮਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਅੱਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੋਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਭ੍ਰੂਣ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਵਾਯੂ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਯੂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਵਾਧੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਵਾਯੂ ਹਨ: ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਸਮਾਨ, ਉਦਾਨ, ਅਤੇ ਵਿਆਨ। ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੂ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਵਾਧੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਪਾਨ ਹੇਠਲੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਨ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਵਿਆਨ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤੇ ਸਮਾਨ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਅੱਗ। ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵਾਯੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰਸਾਏਣਿਕ ਰਸਤੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਸਾਂ ਦਾ ਵਹਾਉ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਜੋਤਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਸਭ ਕੁਝ, ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਨਾਤਨ ਪੁਰਖ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਰਣਧਰਮੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਸਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ! ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ? ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣਾਵੇਂ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਵੋ, ਜੋ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇੱਥੇ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਕਿ ਉਹ ਧਨਵੰਤ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਤੱਤਰ (77) ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੀਰ ਕਿਵੇਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਵੀ ਅਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰੀ, ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ: ਦੈਤਯ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਲੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ, ਦਸ ਗੁਣਾ ਮਿਲਾਪ ਵਾਲਾ ਯੁੱਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਫਿਰ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਵਾਰਸਤ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜੰਗਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਸੂਅਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਦਸ ਅਤੇ ਦੋ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਛੇ ਯੁੱਧ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਪਹਿਲਾ ਨਰਸਿੰਘ, ਦੂਜਾ ਵਾਮਨ, ਤੀਜਾ ਵਰਾਹ, ਚੌਥਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਮਥਨ, ਪੰਜਵਾਂ ਭਿਆਨਕ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ। ਛੇਵਾਂ ਅਦਿਬਕ, ਸੱਤਵਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਅੱਠਵਾਂ ਅੰਧਕਾਰਾ, ਨੌਵਾਂ ਧਵਜਾ। ਦਸਵਾਂ ਵਰਤਾ, ਗਿਆਰਵਾਂ ਹਲਾ, ਬਾਰਵਾਂ ਭਿਆਨਕ ਕੋਲਾਹਲ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੂੰ ਨਰਸਿੰਘ ਨੇ ਮਾਰਿਆ, ਬਲੀ ਨੂੰ ਵਾਮਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਲੜ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਸੂਅਰ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਮਥਨ ਦੌਰਾਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ। ਵੀਰੋਚਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਫ਼ਿਰਾਕ 'ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਤਾਰਕਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਸੀਂ (ਭਗਵਾਨ) ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸੰਜਬਾ ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ, ਜੋ ਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤਾ ਤਿੰਨ ਨਗਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਅੱਠਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਜਿੱਤ ਲਏ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਹੇਂਦਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਧਵਜਾ ਨੂੰ ਮਹੇਂਦਰ ਨੇ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਪ੍ਰਵਰਤਿਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਵਜ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਥੱਲੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੋਲਾਹਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਸ਼ੰਡਮਾਰਕ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਗ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਹਨ ਉਹ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਦੈਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਬਹੱਤਰ ਲੱਖ ਸਾਲ ਹੋਰ, ਅਤੇ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਲੀ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸਾਲ, ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਤੀਹ ਲੱਖ ਸਾਲ ਹੋਰ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।