ਉਹ ਜੋ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਪੁਲਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ; ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਸੋਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਅੱਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿਚ ਤਪਸਿਆ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਨਿਮਰਤਾ, ਅਤੇ ਚਮਕ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਚਮਕ। ਉਹ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਰੂਪ ਹੈ, ਲਕੜੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਲਕੜੀ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹਵਾ, ਪ੍ਰਾਣ, ਅਤੇ ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਮਧੁਸੂਦਨ ਹੈ; ਰਸ ਰੂਪ ਸਿਰਕ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰਕ ਤੋਂ ਮਾਸ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਮਾਸ ਤੋਂ ਚਰਬੀ, ਚਰਬੀ ਤੋਂ ਹੱਡੀ, ਹੱਡੀ ਤੋਂ ਮੱਜਾ, ਅਤੇ ਮੱਜਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਤੋਂ, ਰਸ-ਆਧਾਰ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ, ਭ੍ਰੂਣ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸ ਰੂਪ ਹਨ। ਭ੍ਰੂਣ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਜਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸ ਹੈ; ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ, ਅਤੇ ਰਜ ਅੱਗ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਹਾਲਤਾਂ ਰਸ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਅੱਗ ਹਨ; ਕਫ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਪਿੱਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਰਕਤ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਕਫ ਦਾ ਆਸਥਾਨ ਹਿਰਦਾ ਹੈ, ਪਿੱਤ ਦਾ ਆਸਥਾਨ ਨਾਭੀ ਹੈ; ਹਿਰਦਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਨ ਦਾ ਆਸਥਾਨ ਹੈ। ਨਾਭੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਮਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਫ ਸੋਮਾ ਹੈ। ਪਿੱਤ ਅੱਗ ਹੈ; ਇਹ ਦੋ, ਅੱਗ ਤੇ ਸੋਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭ੍ਰੂਣ ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੱਡੇ ਵਾਂਗ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਸਮਾਨ, ਉਦਾਨ, ਅਤੇ ਵਿਆਨ; ਪ੍ਰਾਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਅੰਦਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਅਪਾਨ ਹੇਠਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ, ਉਦਾਨ ਉਪਰ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਵਿਆਨ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ: ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਅੱਗ। ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰੇ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਧਰਤੀ ਰੂਪ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਵਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੋਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਵਹਾਅ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ; ਇੰਦ੍ਰੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਇਸ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿਚ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਸਾਡਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਾਕਈ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ: ਉਹ ਜੋ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਕਿਵੇਂ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ? ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਕਰਮ ਸੁਣੀਏ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਵੈਦ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਦਭੁਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਜਨਮ ਦੱਸੋ; ਇਹ ਅਚੰਭਤ ਕਥਾ ਸੁਣਾਓ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬ, ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਣ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਤੱਤਰ (77) ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਹਰ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਵਯ ਸਰੀਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ; ਜਦੋਂ ਯੁਗ ਦਾ ਧਰਮ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ। ਉਹ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ। ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਜਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ: ਦੈਤ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਕਦੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਬਲੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ; ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਮਿਤਰਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਯੁਗ ਸੀ, ਸੰਸਾਰ ਅਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਆਗਿਆਕਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਫਿਰ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨਾਸ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਰਸਾਂ ਲਈ ਕਈ ਯੁੱਧ ਹੋਏ; ਇਸ ਵਾਰਾਹ ਯੁਗ ਵਿਚ, ਦਸ ਤੇ ਦੋ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਛੇ ਉੱਤਰੀ ਵਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਪਹਿਲਾ ਨਰਸਿੰਘ, ਦੂਜਾ ਵਾਮਨ। ਤੀਜਾ ਵਾਰਾਹ, ਚੌਥਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮंथਨ; ਪੰਜਵਾਂ ਯੁੱਧ ਭਿਆਨਕ ਤਾਰਕਾ ਯੁੱਧ। ਛੇਵਾਂ ਆਦਿਬਕਾ, ਸੱਤਵਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ; ਅਠਵਾਂ ਅੰਧਕਾਰਾ, ਨੌਂਵਾਂ ਧਵਜਾ। ਦਸਵਾਂ ਵਰਤਤਾ, ਫਿਰ ਗਿਆਰਵਾਂ ਹਲਾ; ਬਾਰਵਾਂ ਭਿਆਨਕ ਕੋਲਹਲਾ। ਦੈਤ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨਰਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਬਲੀ ਨੂੰ ਵਾਮਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵਿਚ ਇਕੱਲੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ੌਰ ਵਿਚ ਮਹਾਨ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਅਜੈਯ ਸੀ। ਵਾਰਾਹ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਠਾਈ ਗਈ; ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮंथਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ, ਕਰਤਬ ਤੇ ਯੁਗ-ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।