ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਮਾਨ-ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ, ਉਹ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਗਾਥਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਸੰਬਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨਿਰੁੱਧ ਵੀ, ਇਹ ਪੰਜੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੀਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਕੁਬੇਰ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਮਣਿਵਰ ਵੀ ਹਨ। ਸ਼ਲਾਕੀ, ਬਦਰਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਨੰਦੀਨਾ ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਹਨ, ਸ਼ਲੰਕਾਯਨ, ਆਦਿਦੇਵ ਅਤੇ ਜਿਸ਼ਨੂ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵੀ-ਸੱਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਿਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਜਨਮੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿੰਨੀ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਹੋਰ ਕਿੰਨੇ ਅਵਤਾਰ ਹੋਣਗੇ? ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਨਾਸਕ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤੇ। ਹੇ ਆਚਾਰਯ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ—ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਭਾਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ? ਸੂਤ ਜੀ, ਉਹ ਅਮਰ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਦੇਵ ਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ? ਹਰੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ—ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਆਤਮਾ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਆਏ? ਉਹ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ-ਰੂਪ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ—ਉਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਏ? ਉਹ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋ-ਸੇਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹਨ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਪ੍ਰਭੂ ਗਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ? ਉਹ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਕੋਖ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਏ? ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਰਮ ਲਕੜਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪੀ ਗਿਆ, ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਅਦਿੱਖ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ, ਜੋ ਸਿੰਘ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਦੈਤ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਉਹ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਵ ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮਵਰਤਕ ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਲ ਦੀ ਹਵਨ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਪੀ ਗਈ। ਉਹ ਦੇਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਆਲਯ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਮਲ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਤਾਰਕਾਮਯਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਦੈਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੂਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਪਏ ਹਨ। ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ; ਉਹ, ਜੋ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨਿਮਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਆਲਯ ਉਡਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਆਦਿ-ਦੇਵ ਨੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਪੁਰੁਹੂਤ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗਾਰਹਪਤਯ ਅੱਗ, ਅਨ੍ਵਾਹਾਰਯ ਹਵਨ, ਆਹਵਨੀਯ ਅੱਗ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਸ਼੍ਰਵ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਯਜਨ-ਵੇਦਿਕਾ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਛਿੜਕਣ ਵਾਲਾ ਪਾਤ੍ਰ, ਹਵਨ-ਕੁੰਡ, ਅਵਭ੍ਰਿਤ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਵਨ-ਆਹੂਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਆਹੂਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ; ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਯਜਨ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ, ਸਮਿੱਧਾਂ, ਹਵਨ-ਕੁੰਡ, ਸੋਮਾ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਘੇਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ, ਯਜਨ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬ ਕਰਕੇ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਆਦਿ ਉੱਤਮ ਯਜਨ ਬਣਾਏ। ਉਹ, ਜੋ ਹਰ ਯੁਗ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ, ਪਲ, ਕਾਸ਼ਠਾ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁਹੂਰਤ, ਤਿਥੀਆਂ, ਮਹੀਨੇ, ਦਿਨ, ਸਾਲ, ਰੁੱਤਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਜੋੜ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਯੁ, ਖੇਤ, ਵਾਧਾ, ਲੱਛਣ, ਰੂਪ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਬੁੱਧੀ, ਧਨ, ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਤਿੰਨ ਵਰਣ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਤ੍ਰੈ-ਵਿਦਿਆ, ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਮੇਂ, ਤਿੰਨ ਕਰਮ, ਤਿੰਨ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣ—all ਉਸ ਨੇ ਬਣਾਏ। ਜਿਸ ਦੇ ਪਰਮ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦਾ ਅਗਵਾਨ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮਾਰਗ-ਰਹਿਤ ਹੈ; ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਜਲ, ਪਵਨ ਅਤੇ ਅੱਗ—all ਉਸ ਤੋਂ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੋ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ, ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਯਾਤਰੀ; ਉਹ ਜੋ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਤਪ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤਪਸਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਹੈ; ਜੋ ਆਦਿਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ।