ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਗाथਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਨਾ, ਸੁਦੇਸ਼ਨਾ, ਸ਼ਰਭਾ, ਚਾਰੁ, ਚਾਰੁਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰਚਾਰੁ—ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਰੁਕਮੀਣੀ ਦੇ ਘਰ ਚਾਰੁਵਿੰਧਿਆ ਤੇ ਚਾਰੁਮਤੀ ਪੁੱਤਰ-ਪੁਤਰੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਸਾਨੁ, ਭਾਨੁ, ਅਕ੍ਸ਼, ਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਯਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ। ਗਰੁਡਧਵਜਾ ਤੋਂ ਜਰਨਧਕਾ, ਤਾਮ੍ਰਵਕਸ਼ਾ, ਭੌਮਰੀ ਅਤੇ ਜਰਨਧਮਾ—ਇਹ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਨੁਰ, ਭੌਮਰਿਕਾ, ਤਾਮ੍ਰਪਰਨੀ ਅਤੇ ਜਰਨਧਮਾ ਹਨ। ਜੰਬਾਵਤੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵਿਚ ਭਦ੍ਰ, ਭਦ੍ਰਗੁਪ੍ਤ, ਭਦ੍ਰਵਿੰਦ੍ਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਪ੍ਤਬਾਹੁ, ਕੁਆਰੀ ਭਦ੍ਰਾਵਤੀ ਅਤੇ ਸੰਬੋਧਨੀ ਹਨ। ਸੁਦੇਵੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੰਗ੍ਰਾਮਜਿਤ, ਸ਼ਤਜਿਤ ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰਜਿਤ ਹਨ। ਨਗਨਜਿਤੀ ਦੇ ਘਰ ਵ੍ਰਕ, ਵ੍ਰਕਸ਼ਵ, ਵ੍ਰਕਜਿਤ, ਦੇਵਕਨਿਆ ਵ੍ਰਜਿਨੀ, ਮਿਤ੍ਰਬਾਹੁ ਅਤੇ ਸੁਨੀਥਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵੀ ਮਿਲਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਅਠ ਅਸੰਖ (ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ) ਯੋਧਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਯੁੱਧ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਬ੍ਰਿਹਦੁਚਛਾ, ਜੋ ਸ਼ੌਨਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ—ਬ੍ਰਿਹਤੀ, ਨਰਤਕੋਨੇਯਾ, ਸੁਨਯਾ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾ—ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ, ਅੰਗਦਾ, ਕੁਮੁਦਾ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਅਵਗਾਹਾ, ਚਿਤ੍ਰ, ਸ਼ੂਰ, ਚਿਤ੍ਰਵਰਾ, ਚਿਤ੍ਰਸੇਨਾ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਵਤੀ—ਇਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ। ਉਪੰਗਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੁੰਬਾ, ਤੁੰਬਬਾਨਾ ਅਤੇ ਜਨਸਤੰਬਾ ਹਨ; ਵਜਰਰਾ ਅਤੇ ਖਿਪ੍ਰਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ। ਗਵੇਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੁਰਿੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਭੂਰੀ ਹਨ; ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਧੀ ਸੁਤਨੂਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਆਸ਼੍ਵਸੁਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਜਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਚਾਰੁ ਹੋਇਆ। ਕਸ਼ਮਾ ਨੇ ਸੰਬਾ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਸੁਪਾਰਸ਼੍ਵ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਨ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇੱਥੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਰਜਾ ਮਹਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਮਾਨਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਉਹ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ। ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਦਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੁਲ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਅਕਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੈਸ਼ਨਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ; ਸਾਰੇ ਮਾਨਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਹੁਣ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣੋ: ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਸੰਬਾ, ਅਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ—ਇਹ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਕੁਬੇਰਾ, ਯਕਸ਼, ਅਤੇ ਮਣਿਵਰਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਸ਼ਲਾਕੀ, ਬਦਰਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੰਦਿਨਾ, ਸ਼ਲੰਕਯਾਨਾ, ਆਦਿਦੇਵ ਅਤੇ ਜੀਸ਼ਨੁ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜੀਵ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਿੰਨੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਹੋਰ ਕਿੰਨੇ ਅਵਤਾਰ ਹੋਣਗੇ? ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕਿਉਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ? ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਆਏ? ਸੂਤ ਜੀ, ਉਹ ਅਮਰ ਜੀਵ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪੂਣਿਆ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇਵਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਏ? ਹਰੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਗੂ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ—ਉਹ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਆਏ? ਉਹ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਨ-ਮਈ ਚੱਕੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ, ਚੱਕੀ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ? ਉਹ, ਜੋ ਗੋ-ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਗਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ? ਉਹ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਮਹਾਨ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਤੇ ਰਚਿਆ—ਉਹ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਰੁਕਿਆ ਗਿਆ? ਉਹ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਪਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ—ਤਿੰਨ ਉੱਤਮ ਲਕਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਂ ਸਾਗਰ ਬਣਾਇਆ, ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਅਦਿੱਖ ਰਸਤੇ ਨਾਲ। ਉਹ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਸੂਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ, ਜੋ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵੰਡ ਕੇ, ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਮਹਾ-ਅਸੁਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਹ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਵਾ ਅੱਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਮਵਰਤਕ ਅੱਗ ਵਜੋਂ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ-ਰੂਪ ਹਵਨ ਪੀ ਲਿਆ। ਉਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਵੰਸ਼, ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਨਾਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।