ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਵਾਲਖਿਲਯਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਸੋਚ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਰਵੋਚ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਖ ਤੋਂ, ਜੋ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵੈਖਾਨਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ, ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਸ਼ਵਿਨ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਦਾਗ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ; ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਮਹੀਨੇ ਕਠੋਰ ਹਨ, ਪੱਖਵਾਡੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਧਿ-ਬਿੰਦੂ ਹਨ; ਸਾਲ, ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਉਹ ਕਠੋਰ ਜੋਤਿ ਹੈ। ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਉਹ ਲਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਾਲ ਸੋਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧੂੰਆਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਦਿਤਯ ਵੀ ਉਥੇ ਜਨਮੇ; ਅੰਗਾਰਾਂ ਤੋਂ ਦਿਵਵੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੋਤਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਮਨ ਦੇ ਲੋਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਤ੍ਰੈਂਤੀਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨਗੇ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ, ਤੇਰੀ ਜੋਤ ਵਧਾਈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਵੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਅਨੰਤ ਬ੍ਰਹਮ, ਸੱਚ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਰਵੋਚ ਤਪਸਿਆ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ। ਪਹਿਲਾਂ, ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਚ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬਣੇ। ਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਬਲਕਿ, ਯੁੱਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਜੀਵ ਰਚੇ। ਫਿਰ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਰਚੇ ਗਏ ਹੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।” ਹੁਣ ਮੈਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ। ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੀ ਅਤੁੱਲ, ਉੱਤਮ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪਤਨੀ, ਹਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁੜੀ, ਅਤੇ ਪੌਲੋਮੀ, ਪੁਲੋਮਨ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਧੀ ਸੀ। ਭ੍ਰਿਗੂ ਤੋਂ, ਉਸ ਦਿਵਵੀ ਨੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਨਾਮਕ ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਉਸਨਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਵੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮਨ-ਉਤਪੰਨ ਧੀ, ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ, ਅੰਗੀ ਨਾਮਕ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ ਬਣਿਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਅੰਗੀ ਤੋਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਤਵਸ਼ਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਵਰੁਤ੍ਰੀ—ਇਹ ਦੋ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਡਾ ਅਤੇ ਮਾਰਕਾ—ਇਹ ਦੋ ਹੋਰ; ਇਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਵਰੁਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਰੰਜਨਾ, ਪ੍ਰਿਥੁ, ਅਸ਼ਮੀ, ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਿਹਦਗੀਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉਪਾਸਕ ਸਨ। ਅਧਰਮਿਕ ਯਜਨ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਮਨਾਇਆ; ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਨੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। “ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਯਜਨ ਕਰਵਾਵਾਂਗਾ,” ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ; ਇੰਦਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੈਦ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਵੇਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਸੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਸਾਲਾ-ਭੇੜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਖਜੂਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਉਗ ਆਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਰੁਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤਵਸ਼ਤ੍ਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਯਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਭ੍ਰਿਗੂ ਤੋਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦਿਵਵੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਕੁੱਲ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਜਨਮੇ; ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕਾਵਯਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਭੁਵਨ, ਭਾਵਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ, ਕ੍ਰਤੁ, ਸ਼ਰਵਾ, ਮੂੜ੍ਹਾ, ਵਿਅਸ਼ਯ, ਵਿਅਸ਼ਰੁਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਸਵ, ਅਤੇ ਅਜਾ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਯਜਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪੌਲੋਮੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਗਰਭ ਵਿਚ ਅੱਠਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਕਠੋਰ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਚ੍ਯਵਨ ਜਨਮਿਆ; ਚ੍ਯਵਨ, ਜੋ ਜਾਗਰੂਕ ਸੀ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਤੋਂ, ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ, ਅਧਵਾਨਾ, ਜੋ ਨਾਂ-ਢਲਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੀ, ਜਨਮਿਆ। ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਸੁਕੰਯਾ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ: ਆਤਮਵਾਨ ਅਤੇ ਦਧੀਚਾ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਧਰਮਵਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਧੀਚਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਸਾਰਸਵਤ ਜਨਮਿਆ; ਆਤਮਵਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਹੁਸ਼ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉੱਤਮ ਰੁਚੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਊਰਵ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਰਾਨ ਚੀਰ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ; ਔਰਵ ਪ੍ਰਚੰਡ ਜੋਤ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜਮਦਗਨੀ, ਰੁਚੀਕ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਰੁਚੀ ਤੋਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਆਏ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਗਨਿ ਤੋਂ ਜਮਦਗਨੀ ਜਨਮਿਆ; ਜਮਦਗਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੇਣੂਕਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖਸ਼ਤਰੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਅਣਗਣਤ ਜੋਤ ਵਾਲਾ ਸੀ।