ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਵਿਵਸਵਾਨ (ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ) ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਤਦ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਤੀਖੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਮੋਲ ਰਤਨ ਹੁਣੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ।" ਤਦ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਯਾਮੰਤਕ ਮਣੀ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਰਤਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਪਏ, "ਇਹ ਤਾਂ ਸੁੰਮਤ ਸੂਰਜ ਆਪ ਹੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ!" ਐਸਾ ਅਚੰਭਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਭ ਦਰਬਾਰ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸਯਾਮੰਤਕ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਮਣੀ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ, ਉੱਥੇ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਮਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੇਨ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਗੋਵਿੰਦ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ) ਨੇ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਨਾ ਤਾਂ ਮਣੀ ਖੋਹੀ, ਨਾ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਪ੍ਰਸੇਨ, ਸਯਾਮੰਤਕ ਮਣੀ ਪਹਿਨ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਰਤਨ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਜਾਮਬਵਾਨ, ਜੋ ਰੀਛਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਰਤਨ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਦੇਖ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੇ ਅੰਧਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਮਣੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੱਤ੍ਰੁਆਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੇਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮੇ। ਲੰਬੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਥੱਕ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੀਛਾਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਮਣੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਮਰਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਨੇੜੇ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਵੀ ਮਰਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੀਛ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਰੀਛ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਪਿੱਛੇ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਗੁਫਾ ਲੱਭਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਤੀਖੀ ਚੀਖ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਜਾਮਬਵਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, "ਬੱਚੇ, ਰੋ ਨਾ, ਇਹ ਰਤਨ ਤੇਰਾ ਹੈ।" ਉਹ ਦੱਸ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ। "ਬੱਚੇ, ਇਹ ਸਯਾਮੰਤਕ ਮਣੀ ਹੈ, ਰੋ ਨਾ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਤੇ ਜਲਦੀ ਗੁਫਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਮਰਾ ਪਿਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਅੰਦਰ ਗਏ ਤੇ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਵਾਸੁਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੇ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨਾਲ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਇਕਵੀਹ ਦਿਨ ਤਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵਾਪਸ ਦਵਾਰਕਾ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ ਜਾਮਬਵਤੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਸੀ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਜੋਤਿ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਾਮਬਵਤੀ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਸਯਾਮੰਤਕ ਮਣੀ ਲਈ, ਤੇ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਕੇ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਸਭ ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮਧੁਸੂਦਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੇ ਫਿਰ ਜਾਮਬਵਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਉੱਤੇ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਮਿਟ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਾਵੇਗਾ। ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਦੇ ਦਸ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸੋਨ ਵਿਆਹ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੰਗਕਾਰਾ, ਫਿਰ ਵੀਰ ਤੇ ਵਰਤਪਤੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੁਪ੍ਰਿਯ। ਫਿਰ, ਭੰਗਕਾਰਾ ਦੀ ਧੀ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਤਪਸਵੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਯਾਮੰਤਕ ਮਣੀ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭੋਜ ਵੰਸ਼ੀ ਸ਼ਤਧਨਵਨ ਨੇ ਹਥਿਆ ਲੀ। ਫਿਰ ਅਕਰੂਰ, ਜੋ ਮਣੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਅਤੇ ਮਣੀ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਭਦ੍ਰਕਾਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸ਼ਤਧਨਵਨ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਣੀ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਅਕਰੂਰ ਨੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਸੀ, ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, "ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੋ।" "ਅਸੀਂ ਮਨਜੂਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰਾਏ, ਤਾਂ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿਣਗੇ।" ਜਦੋਂ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਰਨਾਵਤ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਉਸਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸ਼ਤਧਨਵਨ ਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਰੋਈ। ਹਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੇ ਜਲੇ ਹੋਏ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਲਈ ਸਤ੍ਯਕੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮਧੁਸੂਦਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਵਾਰਕਾ ਆਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਹਲਧਰ (ਬਲਰਾਮ) ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਮਾਰਿਆ, ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਸ਼ਤਧਨਵਨ ਨੇ; ਸਯਾਮੰਤਕ ਉਸਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਹਮਲਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!" "ਹੁਣ ਜਲਦੀ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ; ਜਦੋਂ ਭੋਜ ਵੰਸ਼ੀ ਸ਼ਤਧਨਵਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲਵਾਂਗੇ, ਤਦ ਸਯਾਮੰਤਕ ਮਣੀ ਸਾਡੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।